Маці. Мова. Малітва.

Пад гэтым трохзор’ем у свет чалавек прыходзіць. Пад гэтым трохзор’ем адыходзіць з прытулку часавога. Святло Вечнай кнігі, Матчына дабравесце, Матчына багаславенне, жыццёвы тлум і сум развітання — у кнізе народнага паэта Беларусі Рыгора Барадуліна «Евангелле ад Мамы».

Рыгор Барадулін

Евангелле ад Мамы

Кніга паэзіі

«…зямля наша дасць плод свой…»

Мне цяжка ўявiць сабе Рыгора Барадулiна, выштукаванага ў стылi моднай прэстыжнасцi ад madame А. цi ад мiстэра Юдашкiна, як бы таго нi вымагалi правiлы добрага тону новага, рыначнага, часу, якi спараджае i новую элiту, у якой каму б яшчэ быць, як не паэту яркаму i самабытнаму, творча стабiльнаму, палiтычна акрэсленаму. Яно i апраўда, Барадулiн — паэт элiтарны, але не ў салонным значэннi гэтага слова. Бо хадзiў i ходзiць някiдка, насiў i носiць носкае, практычнае i цёплае, як сярэднестатыстычны беларус.

А пiша?.. У век перапёлчыных енкаў, калi ўсе пiшуць эпахальна, «лепш» за Багдановiча i Купалу, Барадулiн пiша горш за памянёных, якiя былi першыя, а першыя — навечна першыя i палепшыць iх немагчыма…

Пiша шарыкамi, пёрамi, алоўкамi — чым папала; у нататнiках, на паперках, у сшытках, на аркушах — на чым папала. Але апошнi чыставы варыянт — у нататнiчку, чорнай «паркераўскай» ручкай з залатым пяром, даўнiм-даўнiм даччыным дарункам, i дае ў рукi гэты дарунак толькi сваёй любенькай унучцы Дамiнiцы i тое толькi дзеля чыста творчых мэтаў — Дамiнiка iлюсрруе дзeдавыя вершы ў тым чыставым нататнiку: у свае 5 гадоў яна ўжо намалявала партрэты дзеда Рыгора, дзеда Васiля Быкава i ката Мiрона, i несумнена лепш, чым гэта мог бы зрабiць сам Пiкаса. Што тут скажаш — яблычка ад яблынi… А толькi таго i скажу, што называю гэта шчасцем… Грэх было б назаляцца са сваiм пяром i лезцi ў чалавечае шчасце.

Пяцiтомнiк — гэта ўжо салiдна. I зноў жа не магу сабе ўявiць Барадулiна пяцiтомнага, упакаванага, у строгай акадэмiчнай вокладцы, «пад крышкай», як кажуць палiграфiсты, бо тамы — гэта ўжо грунтоўна, навечна, як у дамавiне. I тым не меней вось ён, першы том, будуць i астатнiя; вось ён, Барадулiн, закансерваваны, забальзамаваны, намашчаны, панумараваны, у строга адмераных порцыях выдавецкiх аркушаў дзеля авантажнасцi, каб фактура глядзелася гарманiчна па таўшчынi. Дзеля гэтага лепшае выбiраецца, горшае iдзе ў высеўкi… А што ў паэта лепшае, што горшае? Што ўдалося Дамiнiцы болей? — цi дзедаў партрэт, цi ката Мiрона? Абодва ж партрэты ў адным нататнiку, абодва ўзважаны на шалях шчаслiвага натхнення, — i не мне вызначаць iх важнасць i мастацкую каштоўнасць. Бо ўсё тут з Евангелля ад Мамы…

Так i Барадулiн для мяне — што той нататнiк; прасеяная гармонiя — абсурдная. Гармонiя ж нататнiка склалася з пропадзi кнiг, кнiжак, кнiжачак, цвёрдых i мяккiх, строгiх i iлюстраваных, чорна-белых i шматфарбных; з часопiсных i газетных публiкацый; з паэтавага чытання па радыё i тэлебачаннi, у тэатральных i клубных залах, на сяброўскiх вечарынах i на мiтынгах Беларускага народнага фронту… Бо ўсё гэта з Евангелля ад Мамы, дзе ўсё святое…

Усё гэта жыве дзесяцiгоддзi, дзень у дзень, год у год i складае гармонiю, якую я называю сабе — Барадулiн; i ў любым вэрхале i хаосе даўгачасся Рыгораў голас гучыць чыста, свежа, адметна, i ён ёсць поўны дысананс у хоры «лепшых», «песняроў беларускага народа», «народных кумiраў», «братоў славян», «братоў старэйшых», «братоў большых» i ўсякай iншай шалабродзi. Бо голас гэты з Евангелля ад Мамы…

З гэтым голасам мы жывём вось ужо блiзка сарака гадоў, ведаючы, што налета, цi праз дзень, цi нават сёння паэт здзiвiць нас нечым нянаджана-спадзяваным, новым, але пазнавальным, барадулiнскiм — гэта можа быць нейкая гарэзлiва-пацешная «Iндыкала-кудыкала» альбо строгi, раздумлiва-фiласофскi «Трыкiрый». Успомнiце, згадайце, колькi паэзii ў нечаканых назвах ягоных кнiг: «Рунець, красаваць, налiвацца», «Неруш», «Рум», «Свята пчалы», «Вечалле», «Маўчанне перуна», «Абразы без абразы», «Дойны конь»… А яшчэ паэзiя, вадаспады гумару ў безлiчы жартаў, шаржаў, пацешак, эпiграм, з’едлiва крутых i сяброўскiх прыбабунек — а не дай Бог прыгарнуцца Рыгору пад гарачую руку, пад вострае вока, дай заспець сябе на нечым смеху альбо асуды вартым i — будзь ты тройчы сябрам, а ўвекавечышся! Шкада, што не ўпяцiтомнiшся (вось вам i недахоп пяцiтомнiка!). Колькi гэтых жартаў, смешак i калючак гуляе па белым свеце, колькi iх (ужо нiбыта фальклорных, ужо нiбыта ушацкiх) запiсваецца экспедыцыямi Акадэмii навук!

Гэта i ёсць Барадулiн, абсалютна неадрыўны ад часу, зрошчаны з iм, заўсёды iсны, сутны i раствораны ў iм, асэнсаваны i неасэнсаваны, каму любасны, каму ненавiсны, але ўжо ўлiты ў гiсторыю беларускай нацыi, таксама каму любаснай, каму ненавiснай, не аблашчанай хцiвымi i падлыжнымi сваякамi за сам факт сваёй iснасцi. Не кожнаму паэту наканавана такая мiладайная доля. Але i гэта, мабыць, ад Бога, якi даў нам паэта, i ад беларусаў, што, як той лiхi казаў, нiчога iншага, як толькi гаварыць на сваёй мове, рабiць не ўмеюць, — але затое яны ўмеюць цанiць Божы дар i шчырадушна спачуваць тым, каму ад Бога не прыпала… Што ж, такiя мы, беларусы, такiя i паэты нашыя…

Зважаючы на ўсе гэтыя акалiчнасцi, прымем Барадулiна i пяцiтомнага, калi ўжо спадобiўся, добра разумеючы, што патрэбна нейкая сiстэматызацыя, што патрэбен той строгi гарнiтур ад madame «Мастацкая лiтаратура», бо вось ужо i чытачы новыя падаспелi, i паэты маладыя падраслi, многiя-многiя з якiх выцацканы i выняньчаны на руках у таго ж дзядзькi Рыгора, ужо i за бараду патузваюць, ужо i сiлаю мераюцца-паталань iм доля пераўзысцi настаўнiка! — улiчым i тое, што нашы ўзростава-настальгiчныя прыдыханнi iм анi не абыходзяць i што моладзь мае поўнае права вылушчыць паэта з хвалёнай эпохi i ўзважыць паэтаў даробак на шалях сваёй нэааб’ектыўнасцi, — дык вось без шматтомнiка не абысцiся. I м, новым чытачам — гэтыя тамы, а нам, равеснiкам, — той жыццёва-кнiжны кiрамаш, на якiм мы жылi, бузавалi i былi героямi мiнулых барадулiнскiх твораў…

А будучых?..

А заўтра будзе, як i сёння, як i ўчора — будзе вечна пераменлiвы калейдаскоп новых твораў,- каб жа я ведаў, якiх? каб жа я ведаў, што паэту ў хвасце завiне? Адно скажу напэўна: усё новае будзе odi et amo! — ненавiджу i люблю. I, мабыць, гэта i ёсць ягонае Евангелле ад Мамы: люблю — ўсё тое, што ў нас, беларусаў, ад Бога i ад Мамы, што ў нас святое; ненавiджу — фарысейства i юдаў грэх перад сваiм народам. У Барадулiна ўсё ад гэтых полюсаў магнiцiцца, а не ад экватара, не ад раўнадушнасцi. Так у ягонай паэзii, так у ягоным жыццi!

А ў паэзii — колькi ж, колькi таго, што не ўмясцiлася ў запланаваную гармонiю пяцi тамоў (вось вам другi недахоп выдання)! Як нешта другараднае, неабавязковае. Мне асаблiва горка вымаўляць у гэтым кантэксце слова — пераклады. Не скажу вам, што гэта такое, бо не ведаю, хоць сам iмi ўсё жыццё займаюся. Але калi я люблю паэзiю Федэрыка Гарсiя Лоркi, не прачытаўшы нiводнага радка па-iспанску, дык любоў — ад перакладчыка, ад яго — лiцадзея Барадулiна, якi аддае свой талент чужамоўнаму, але духароднаму генiю другога народа- якi светлы i ўзнёслы нацыяналiзм! Пералiчваць усе аб’екты Рыгоравай перакладчыцкай любовi — няма нiякага сэнсу, бо не ўвайшлi яны ў гэты пяцiтомнiк. Пашкадуем, але плакаць не будзем, пачакаем, калi на дзень займацца пачне… У рэальным жыццi так не бывае, каб любiць з чужых слоў, па просьбе, па сватаннi, а ў перакладзе — калi ласка, ад майстэрства свата залежыць любоў! Ад сватавай шчырасцi! Ад сватавай абаяльнасцi! Ад чысцiнi ягоных намераў! Ад меры чытацкага даверу свату! I — ад таго, як у свата язык падвешаны! Хто-хто, а Рыгор умее, бо ён — сват жаданы, зычлiвы, рука ў яго лёгкая! Ён — перакладчык, якi любiць сваё рамяство!

А найбольшая любоў у Рыгора — Дамiнiка, хай свецяцца вочкi яе!

А найбольшая нялюбасць — да начальстваў i да тых, якiя пiшуць лепш за Купалу i Багдановiча, за ўсiх папярэднiкаў… да тых, каму толькi дзве мовы ў свеце найбагацейшыя, бо для Барадулiна толькi ж адна — беларуская! Ён любiў сваю маму Кулiну, i цяпер любiць светлы вобраз яе!

Ён любiць Ушаччыну, а маю Пружану — таксама любiць, i тваю… i тваю… i тваю…

А я люблю паэзiю Барадулiна, а самаго Рыгора за тое, што ён пiша горш за Янку і Максіма, малюе горш за Дамiнiку, — хай свецяцца вочкi яе!

I яшчэ за тое, што такi беларус вельмi нязручны стабiльнаму ў сваёй вечнай пераменлiвасцi (каб не сказаць- прадажнасцi) палiтычнаму iстэблiшменту нашай старажытна-маладой краiны, якi, «iстэблiшмент», «не павядзе свой народ за цывiлiзаванымi краiнамi». Ну, не павядзе i не трэба, нам не па дарозе, мы сваю дарогу самыя знойдзем, i паэзiя Барадулiна ў гэтым дапаможа. Бо, станецца-такi так, што, калi сёння, у мiжчассе, на момант выхаду першага тома гэтага Збору твораў народнага паэта яго, паэта, не пускаюць у салоны ўрадавай элiты, што якраз робiць гонар паэту, бо не дай Бог, каб пускалi i запрашалi, дык я ўпэўныны, што апошнi том упiшацца ў iншы час, калi, як пра тое пяецца ў Давiдавай псальме, блiзкай паэтаваму сэрцу i ягонай душы: «ласка й iсьцiна стрэнуцца, праўда i мiр пацалуюцца; iсьцiна ўзьнiкне зь зямлi, i праўда прыхiлiцца зь неба; i Гасподзь дасьць дабро, i зямля наша дасьць плод свой; праўда пойдзе перад I м, i на дарогу паставiць свае ступакi».

1994 г.

P. S.: Гэта кароткае слова пісалася да першага тома планаванага пяцітомніка твораў паэта. Нядаўна выйшаў з друку чацьвёрты том. Любоў да паэта такая ўсеўладная, што баюся сказаць нешта пэўнае за пяты… Але веру — «Гасподзь дасць дабро, і зямля наша дасць плод свой …»

В. Сёмуха

* * * Як у сцюдзёную раку…

Як у сцюдзёную раку,
Памалу ў Біблію заходжу,
Бо веру, што душу злагоджу,
I думаю, бяду ўраку.

Плыве ўладарыста рака,
Развітваецца з берагамі.
I змарнаваных дзён пергамент
Жаўцее ў крылах ветрака.

Ніякавее парахня,
У прах ператварыўшы порах.
Глушэе боль,
Маўчыць брахня,
I страх не варухнецца ў норах.

Свяжэе потых сівярка,
Чужэе цесната людская.
Душу спакоем абмывае,
Як свет, глыбокая рака.

Трыкірый

Адгалоссе

Трыкірый —
Тры свечкі святла
Айца й Сына й Духа Святога.
Тры полымі вера звяла
У полымя сэрца Бога.

Трысвечча.
Трохкутнік.
Трысцё.
Трысцен.
Трыадзінства.
Трыпутнік.
Спрадвечча.
Прадонне.
Жыццё.
I раскрыжаваны пакутнік.

Cледам Эклезіяста

* * *

Усё — пачатак тла і лоўля дзьмушак,
I млоснасць духу — ўсё лухта лухты.
Спадаюць дні, як ягады ў гарнушак,
I мы — як з дрэва існасці лісты.

Ёсць марны дол — карэе ў ім карэнне,
Ёсць неба мары — ў ім шумяць вярхі.
I кожны долю сам сваю сустрэне,
I знойдуць самі кожнага грахі.

Мука пакут прасеецца праз сітца
Ад халадоў знямоглай глухаты.
I ў вырай будзе зноў душа прасіцца.
Усё — лухта лухты. I ўсё з лухты.

* * *

Узыходзіць сонца, каб зайсці,
I заходзіць узысці нанова.
Што было, паўторыцца ў жыцці,
Бо жыццё — няспыннасці аснова.

I нікуды сонцу не ўцячы,
Не даверыць клопат свой нікому.
Прыцемкі — паслугачы начы —
Гоняць стому з пасвішчаў дадому.

Крэсівам святла па прамяні
Веры б’е ад цемры абаронца.
Мільгацяць у колах прамяні.
Узыходзіць і заходзіць сонца.

* * *

Вецер да поўдня ідзе
I пераходзіць да поўначы,
Студзячы ўсмешку вадзе,
Грудзі абсягавы поўнячы.

Хмары, як ветразі, пне,
Голас вяртаючы пошчаку.
У незабітай труне
Вусны казыча нябожчыку.

Б’ецца над поплавам сноў
Белаю весткаю чаіца.
I на кругі свае зноў
Вецер з пакорай вяртаецца.

* * *

Пра былое памяці няма,
Як і пра наступнае не будз.
Снегам замяце свой след зіма,
Голас свой вясна схавае ў гудзе.

Клёк свой ашчаджае нездарма
Памяць, не падлеглая аблудзе,
Памяць кажа пра сябе сама,
Покуль не заблытаецца ў хлудзе.

Забыццё пасунецца саўма
Па сусветнай перамерзлай грудзе.
Кожны век, пазбыўшыся ярма,
Пра намеры добрыя забудзе.

* * *

Бачаннем не насыціцца вока,
Слуханнем не напоўніцца вуха.
Весялосць спее белааблока,
Чарнахмара збіраецца скруха.

Вока ценіцца цемрай зайздроснай,
Вуха глушыцца чуткай і плёткай.
Сонца ў радасці маткаю хроснай,
Цемра ў смутка багатаю цёткай.

Бачыць хочацца за даляглядам,
Чуць жадаецца за цішынёю.
Гэта вочы чые з зарападам
З неба сыплюцца сіняй маною?

* * *

Болей мудрасці — болей смутку.
Памнажаюць веды тугу.
Круціць час туману самакрутку,
Завітаўшы на луг на бягу.

Луг пазнання, багаццем дужы,
Багавейна цвіў і цвіце.
Матылькамі шчырыя душы
Ловіць сэнс на глухой вярсце.

Смак адчуць прыправы гаркавай
Кожны хоча, дзе толькі льга.
На зацятым лузе атавай
Узыходзіць мудра туга.

* * *

Адпускай свой хлеб па ўдзячных водах,
Каб яго знайшлі па сплыве дзён.
Памятай бяды галодны подых.
Цешся, покуль жорны круціць млён.

Млён не любіць гнуцца, бо трывалы.
Сківіцы цяжкія ў камянёў.
Між таком і полем інтэрвалы,
Як прывалы ў памяці агнёў.

Сніцца рунь праросламу зярнятку.
На таку свой лоб не кволіць цэп.
Сноп засватаў ніву. І спачатку
Пачынае шлях нязводны хлеб.

* * *

Хто вецер назірае,
Таму не йсці з сяўнёю.
Ягонай даланёю
Не тхне ралля сырая.

Ён думкай засявае
Магчымую прастору,
Дзе правяла разору
Прапаўшчына сівая.

Ён чуе звон вясёлы
Высокага калосся.
I толькі адгалоссе
Зрэдчас кранае долы.

* * *

Таму не жаць, хто сочыць за аблокамі.
Таго не ведаюць аблокі самі,
Ці ападуць дажджыстымі абломкамі,
Ці праплывуць рагатымі ласямі.

Бо летуценнік прывіднымі мерамі
Свой ураджай нязжаты вымярае.
Так і нябёсы важаць дзень асверамі,
А важыва яму да небакраю.

I жаўранак жадання над аблогамі
Дрыжыць, як на галінцы ліст зялёны.
Ды жнец упарта сочыць за аблокамі,
Бо без яго ўраджай сажнуць ягоны..

* * *

Род праходзіць і прыходзіць род,
А зямля трываліцца навекі.
Чуе на рацэ жыцця чарот,
Як кладзецца снег журбы на вейкі.

У зямлі на цвёрдай далані
Рэчышчы — працягам ліній лёсу.
Як гаркотай дол ні палыні,
Па глыбінях смягнуць вусны плёсу.

Каб пайсці ў зямлю, прыйшлі з зямлі
Ды пачулі зябкі голас зорак.
Золак не праспаць зарок далі,
Хай падушкай мулкаю — пагорак.

* * *

Вокам спакойным пасі прыгажосць,
Доўга мірыся з абразаю.
Шчыра прымай весялосць, ягамосць, —
Срэбра за ўсё адказвае.

Срэбра пазычыла свету зямля,
Каб белацелае звычліва,
Браўшы пачатак свой ад мазаля,
Гнула, змушала, ўзвялічвала.

Срэбра пільнуе і сон твой, і скон,
I недакончанай фразаю
Глушыць, і скрушыць, і радуе звон —
Срэбра за ўсё адказвае.

* * *

Усё адбылося з праху,
I вернецца ў прах усё.
Усё падуладнае страху —
I меч, і серп, і кассё.

Нязменнае толькі тое,
Што Бог для сябе стварыў.
I суджана сухастою
Карэннямі чуць абрыў.

Сваю не абыдзеш плаху,
Як вечна б ты жыць ні праг.
Усе адбылося з праху.
Дык значыць — нятленны прах.

* * *

Усе цякуць у мора рэкі,
А мора не перапаўняецца.
Стараюцца грахі й агрэхі,
А ўпартасць не перапыняецца.

Цякуць, каб паўтарыць маленства
I зноў памкнуцца ў свет рачулкамі,
3 шаленства ўпасці ў паслушэнства,
Змірыцца з рэчышчамі мулкімі.

I помняць рэкі пра вытокі,
Цякуць сабе адной сябрынаю.
Ды не стрымаюць гнеў высокі
I навальніцамі абрынуцца.

* * *

«Вось гэта новае!» — пачуеш крык
Дапытніка ў даверлівым настроі.
А новаму згубіўся нават лік,
Яно — даўно забытае старое.

Сурочанае вокам забыццё
Трымае свет сваёй уладай цьмянай.
I ўсё забытае, як адкрыццё,
Вяртаецца авечкаю рахманай.

Бягуць вятры з вятрамі на размін,
I цешыць цішу гамана зямная.
I чалавек — забыты напамін,
Які жыццю пра смерць напамінае.

* * *

Каменю ніколі не разбіцца.
Вечныя адны дума й турма.
I крывому роўным не зрабіцца,
I лічыць дарма, чаго няма.

Крывадушнасць да пары трывае.
I раўніну выгарбіць курган.
Страціць хітрасць ісціна крывая.
I крумкач накрумкае ўраган.

На няма няма й суда людскога.
Памяць тое, што было, пасе.
Гэта ў ёсць з няма вядзе дарога,
Па якой знікаем зрэшты ўсе.

* * *

На вуліцу замкнуцца дзверы,
Бяссонныя заціхнуць жорны,
I спевамі замоўкнуць дшчэры,
Асядзе пыл, ачахне зорны.

I чалавек прывыкне рана
Ўставаць ад пеўневага крыку,
I будзе поле неўзарана
Вясною ўспамінаць матыку.

Дух угняце, прыгорбіць плечы
Жуда — дагодлівая кляча.
I толькі голас чалавечы,
Пачуўшы пеўнеў крык, заплача.

* * *

Папярхнецца грымотамі спёка,
Аблачына заплача суха.
Не насыціцца бачаннем вока,
Не напоўніцца слуханнем вуха.

Цэлы век палюеш, рыбачыш,
Толькі лядам робіцца пушча.
У рацэ спадзяванняў бачыш,
Як акручвае вір хітрушча.

Лепшы лес сам сабе вяшчуеш,
Глухнеш у нерасчутым гудзе,
Слухаеш сябе — і чуеш
Толькі водгук таго, што будзе.

* * *

Смерць бярэ мудраца й недарэку,
I нікога не вылучае,
I нікому чужога веку,
Як ліхвярка, не пазычае.

Не адрозніць зямля таксама,
Бедны розумам ці багаты.
Пазяхае спрасоння яма —
I хапае вечнае хаты.

Ды ў магілу не хочацца крозам —
Не па іх прасцяк-недашкрэба.
I наноў выбірае розум,
3 кім яму пакутаваць трэба.

* * *

I стане нястрашны страх,
I пашы прыбудзе статку,
I прахам зробіцца прах,
Бо прахам ён быў спачатку.

Абух разаб’ецца ў пух,
Валун зарунее мохам,
Не будзе самотнець дух,
Часова дадзены Богам.

Прысняцца зярняты кулю,
I перадыхне знямога.
I вернецца прах у зямлю,
I вернецца дух да Бога.

* * *

У радасці ненажэрца,
Юнак, покуль шал не сціх,
Хадзі па шляхах твайго сэрца,
Па бачанні воч тваіх.

Вадзіцьме цябе адвага
Ў грахі да чужой ляхі,
I ўрэшце пакажа развага
На праведныя шляхі.

Адчуеш на раздарожжы,
Бо будзеш яшчэ пулят,
I старасці зірк варожы,
I сталасці ціхі пагляд.

* * *

Жанчына на тое й сніцца,
Каб разгаўляліся сны.
I сэрца яе — пляніца,
I рукі яе — кайданы.

Не хоча трапляць сініца
3-за дробнага зерня ў пятлю.
Прынадай вабіць пляніца,
3 нябёсаў бярэ на зямлю.

Жанчына — мярэжа густая,
Што ведае водмелі й дны.
Каб іх жадаць перасталі,
Не куліся б кайданы.

* * *

Людзей да тлуму ў гэтым жыцці:
Спалі хоць усю лучыну,—
Мужчыну з тысячы можна знайсці,
Але не знайсці жанчыну.

Развееш хмары, прагоніш змрок,
Саб’еш на дарогу сцяжыну,
Прыслепіш зрок і прытоміш крок,
Шукаючы тую жанчыну,

Якой душу даверыць бы мог,
Якой бы паверыў да скону.
Касе й той прыесца мурог,
Палын нагоніць аскому.

* * *

Бог не скажа пра свой намер,
Чалавек свае думкі тоіць.
Што было, тое ёсць і цяпер,
I што будзе, было ўсё тое.

I вада лёд перажыве,
Неба — хмару, будзённасць — мару.
Закарціць у рыжай траве,
Як каню, пакачацца пажару.

Даланю навярэдзіць кассё.
I лаўца дагоніць здабыча.
I наноў паўторыцца ўсё.
I мінулае. Бог пакліча.

* * *

He прасі заставацца ўдачу,
Не малі затрымацца хвалю.
Сэрца мудрых — у доме плачу,
Неразумных — у доме балю.

Чалавек нараджаецца з плачу,
Хісткі дол з плачом пакідае.
Цешыцца маладосць: я трачу!
Старасць цішыцца: я — скупая…

Узляціць малітва высока.
Абначуе спагада ў храме.
Боль зямны знікне ў помірг вока,
Плач нябесны ўпадзе дажджамі.

* * *

Як Бог да цябе не аслеп
I лёгка анёл твой лётае,
Еш свой з весялосцю хлеб,
Пі ў радасці сэрца віно тваё.

Ды помні: ёсць хлеб тугі,
I ты прышануй асабліва яго.
Ударыць віно ў берагі
Карца твайго пахаплівага.

Твая задрыжыць віна
На небе халоднай іскрынкаю.
I прагнецьмеш кроплі віна,
Яшчэ дрыжучы над скарынкаю.

* * *

Настрой з весялосцю жані,
Пакуль твая доўжыцца рата.
I помні пра цёмныя дні.
Іх будзе ў цябе багата.

Маршчынамі на ілбе
Накрэсліцца памяць слабая.
I доля забудзе цябе —
I некага ўпадабае.

Счарнеюць колеры усе,
Насунецца ціша з узвышшаў.
Бо цемра раўніва пасе
Усіх, хто з цемрадзі выйшаў.

* * *

I пераважыць сілу знямога,
3 пакутай шаля — з уцехай шалю.
У мнагамудрасці смутку многа:
Чым болей ведаў, тым болей жалю.

Страх чуе ў цемрадзі кожны закутак,
I смеласць — кожны звіў над прадоннем.
I галаву падстаўляе смутак
Сонным улонням, ціхім далоням.

Звон у званіцы ў вольным палоне,
I вецер здасца яму прарокам.
Не ведаць заўтра, што будзе сёння,
Каб не сурочыць свой лес няўрокам.

* * *

Напіцца небу з рукі даць?
Твае не ведаюць дні
Пары камяні раскідваць,
Пары збіраць камяні.

Правінамі маладымі
Усцелюць шлях камяні.
Твой камень ніхто не падыме
Hi ў злосці, ні ў дабрыні.

Магчыма, нябачны Дарадца
Падзеліцца зорнай журбой.
Адыходзячы, будзеш старацца
Сабраць камяні за сабой.

Следам Прыпавесцяў Саламонавых

* * *

Страх Гасподні — мудрасці пачатак.
Вешчы страх ва ўсім жывым жыве,
Ад смалы хмялеючы па шатах,
Ад спякоты млеючы ў траве.

Як пастух пільнуе, каб у шкоду
Думкі нашыя не забрылі,
Сеючы нябесную лагоду
На ўзаранай ім жа араллі.

У малітве зводзячы далоні,
Супакой шукаючы ў вірах,
Зазірнуць дазволіўшы ў прадонне,
I ў апошні шлях праводзіць страх.

* * *

Сябе не шукай у хлуддзі,
На іншых не звальвай віну ўсю.
Дарогаю добрых ідзі
I сцежак праведнікаў пільнуйся.

Дарога добрых вядзе
Ў пакутнікі, ў пілігрымы,
Святую ў бядзе, ў жудзе
Яе не ўсцілаюць кілімы.

І сцежкі праведнікаў здаўна
He збіты на жвір ступакамі.
Бо іх табе лёс даў на
Бяседу з небам, з вякамі.

* * *

Прыемна гусці ў канюшыне чмялю,
Касцу — зачынаць пракосы.
Прамудрасцю Бог заснаваў зямлю
I розумам сцвердзіў нябёсы.

Прамудрасць муруе, разьбярыць, жне.
За хмарамі розум блукае.
I перапёлкаю ў збажыне
Хаваецца вестка благая.

Да ісціны голай хоча дайсці
След нецярпення босы:
Зямля трымае нябёсы, а ці
Зямлю трымаюць нябёсы?

* * *

Праб’ецца трава з-пад лаўжоў глухіх,
Не згубіцца ў патароччы.
Не будзь мудрацом у вачах тваіх —
Што скажуць чужыя вочы?

Яны глядзяць на цябе калючэй,
Куды б ні ўцякаў далека.
Ды бачыць глыбей ад усіх вачэй
Адно ўсёбачнае вока.

Ваду дапытнасці пі з вясла,
Пыліся ў людскім абозе.
I аддаляйся халодна ад зла,
I шчыра Госпада бойся!

* * *

Хоць сплывае багацця дым,
Як рука яго ні трымае,
Сну вачам не давай тваім
I вейкам тваім жа — драмання.

Твой дачасна свет не імглі,
Не прыспешвай твой сон сцюдзёны.
Наляжышся яшчэ ў зямлі,
На зямлі дбай пра хлеб штодзённы.

Тамака жаль цябе не кране,
Не ўбрыкне золак белакапыты.
I наўрад ці ў сцюдзёным сне
Ты прыснішся сабе, забыты.

* * *

I бьла прамудрасць пры Гаспадары
I тады ўжо, як Ён з сутоння
Угрунтоўваў аблокі ўгары,
Мацаваў крыніцы прадоння.

У прамудрасці шмат было
Цеплыні, мілосці, спагады.
I Гаспадар не хмурыў чало,
I яшчэ не прачнуліся звады.

Свет святлом пачынаўся з тла
I хмялеў ён яснагалова.
I спачатку прамудрасць была —
I яна прамовіла слова.

* * *

Сэрца ведае гора свае душы,
I ў ягоную радасць не ўмяшацца чужому.
Як гнеў ні тушы, як страх ні глушы,
Адгукнецца душэўны нябеснаму грому.

Толькі сэрцу й даверыцца можа душа,
Разгавецца бядой, падзяліцца дакорам
Тым, што яблыкам выпаў з далоні каша
На зямлю, дзе начуе здарожаны сорам.

Радасць туліць шчаку да рукі цішыні,
Ад самой дабрыні атрымаўшы заруку.
Сэрцу хочацца быць, як у крэўнай радні,
У душы на паслугах да апошняга груку.

* * *

У вясну вадаспадам абрынуцца хоча раўчак.
Прагне рунь вымлець у непарушшы.
Чыстыя ўсе шляхі чалавека ў яго вачах,
Але Госпад узважвае душы.

А спакуса не спіць, і грузнее душа ад грахоў.
Знічкі мрояў падаюць з перапуду.
I шукае душа ад падступнай будзённасці схоў,
Верачы дабравокаму цуду.

На вагу заклапочаны Госпад душу пакладзе,
Ад людское знявагі цяжкую.
І які ей вырак спадзе на Страшным судзе,
3 ім душа на зямлі давякуе.

* * *

Страх ступае па сэрцы, як мядзведзь па ламу.
Страшна абразе ўбачыць позірк пашаны.
Ліхадзей шукае толькі зла, і таму
Будзе жорсткі анёл да яго пасланы.

Будзе жорсткі анёл праводзіць яго да труны
Каб не ашукаўся раптам анёл ласкавы.
Дрэва цярпення абдзёртае да карыны,
Ліст апошні асыпле на балючыя травы.

Будзе жорсткі анёл перакідвацца груганом,
Загусцее святло, і цемрыва парадзее.
Бур’яном старым ды сырым палыном
Зарастуць халады, як сляды ліхадзея.

* * *

Сонцу кланяецца каравай.
Змрок не любіць самаадрачэння.
Ісціну купі й не прадавай
Розуму, прамудрасці й вучэння.

Ды не кожны ісціну купіць
Зможа, старгаваўшы ў дзень базарны,
3 рэдкага купца вясёла кпіць
Будзе блазен, думкамі няхмарны.

Лес гадоў сплаўляюць асначы.
Быстрыня міргае вокам ласым.
Ісціну купляючы, сачы,
Каб тавар не падмянілі часам.

* * *

Ластаўка ласкаю гнёзды ўе.
Рэчка раіцца з берагамі.
Хто шануе вусны свае,
Той душу сваю зберагае.

У шырока разяўлены рот,
Як у комін вецер зімовы,
Улятае ўсялякі зброд,
Ад якога ўцякаюць словы.

Рызыка нырае на дно
Без развагі ды без вагання.
Вусны можна будзіць адно
На малітву і на каханне.

* * *

Не глядзі, як віно чырванее,
Лепш адчуй, як ты сам счырванеў ад віна.
Галаву тваю возьме пад паху завея,
Белы хмель будзе сцежку шукаць давідна.

Чырванее віно за ўтуманены розум,
За расхрыстаны гнеў, за нахабісты крок.
Бо павінна віно заставацца цвярозым,
Каб смялейшае права было на папрок.

Клёк ваюе задзірыста з хмелем зацятым,
Ды ніколі не скончыцца гэта вайна.
Хмель прымаецца буднем, шануецца святам
I віно ад віны, і віна ад віна.

* * *

Перавысіць не пніся высі,
Прагна не перасыцься сытой.
Заўтрашнім днём не хваліся,
Бо не ведаеш, што народзіць той.

Ён народзіць радасць ці гора,
Твой магчымы, заўтрашні дзень.
Лыжку мёду давала ўчора,
Абяцала ж даць — берасцень.

I кіруючы ў сон свой човен,
Сённяшняму падзякуй дню,
Каб сустрэў ты самотніцу сховін
Не апошнюю цішыню.

* * *

Пажадай працы ворага — спору,
Хай пацешыць і злыдня плен.
Хто пакоціць камень утору,
Да таго ж і вернецца ён.

Ціха подласць ідзе на ловы
Спадкаемкаю дабрыні.
3 неба валяцца на галовы
Злыдняў іхнія ж камяні.

Пры дзяльбе за ціхую долю
Папрасі пашумець траву.
Камень злосці хай стыне доле.
Памятай пра сваю галаву!

* * *

Ідзі ў нябыт як не сваёй хадой,
Не спознішся паспець туды ніколі.
Зямля не насычаецца вадой,
Агонь не кажа, хоць згары:
— Даволі!

Галодная і плодная зямля,
Як каня, піць папросіць і ў залеву.
Не дацягнуцца да яе валля
Нябёсамі запьшенаму гневу.

Душа сваю не выдасць глыбіню.
Абліччу не ўтаіць ласкавых рысак.
Не надакучыць полымя агню.
I, што любіў агонь, прамоўчыць прысак.

* * *

Хоць спадзе з абрысаў імгла,
Ды спасцігнуць ніхто не ўмее
I на небе дарогі арла,
На скале высцяжыны змея.

Вышынёю арол жыве,
Вывівастасцю — змей пачатку.
I цікаўнасць у рукаве,
Як вавёрку, трымае адгадку.

I даецца нам назусім
Таямніца вечара й рання.
Можа, й ёсць у гэтым усім
Сэнс нязмушанага бытавання.

* * *

Каб след твой не перапаўзлі вужы
I здані твой сон не сурочылі,
Не перасоўвай даўняй мяжы
I не хадзі на межы сірочыя.

Мяжа туману. Світання мяжа.
Мяжа дабра й трываласці.
Ад быльняжынкі аж да глыжа
Апошняга прошласць трымалася.

I з незагойных бацькоўскіх магіл
Уздымецца ён, і ўшчынную
Акрые налі сірочыя пыл
Пакрыўджанаю аблачынаю.

* * *

Да багацця бяжыш, чалавеча,
I не думаеш ты, нябога,
Што цябе даганяе галеча,
А яна не пакіне нічога.

I ў яе зайздросныя вочы,
I ў яе хапучыя рукі.
Ёй таксама не спіцца ўночы,
I прайшла яна ўсе навукі,

Як дарыць лахманы на плечы,
Абдзіраць па-скупечы на ліпку.
Пачакай. Не ўцякай ад галечы
Паскачы пад ейную йскрыпку.

* * *

Рака жыцця не прывыкла паказваць броды.
Яна несупынная ў паваротах сваіх.
I помыслы ў сэрцы людскім — глыбокія воды,
Ды чалавек разумны вычарэпвае іх.

Чарэпаць поўным каўшом не стамляецца коўшаль.
I зоры начуюць у цёмных водах на дне.
У водах адстойваецца марудных вякоў жаль,
I туманом таемным на дапытлівасць тхне.

Руплівасць не слухаецца пакорнай дагоды.
I сонца спасцігу ўзыходзіць з-пад вей.
Мялець не думаюць небародныя воды.
Чарэпае чалавек глыбей.

* * *

Лыжка драмаць не павінна ў дармовым супе.
Падабацца хадыку не мусіць слата.
Разам з зернем таўчы таўкачом у ступе
Дурня — не аддзеліцца ад яго лухта.

Бо дурныя — не аруць, не сеюць — нараджаюцца самі,
Каб не сумна на свеце было мудрацам.
Як ні задзіраюцца сані насамі —
Не зрабіцца ніколі коламі палазам.

А калі й лухта — гэта тая мякіна,
Што дамешваюць часам у праснакі?
Можа, усё ж памыляецца хітрая кпіна,
Дзівакоў залічваючы ў прасцякі?

* * *

Нічога не забываецца ў злапомлівым свеце.
Цэп на таку прысягае ўмалоту ілбом.
Хто разбурае свой дом, таму накануецца вецер.
I неразумны ў мудрага сэрца будзе рабом.

Спагадца старцоў і вандроўнікаў, вецер-бяздомнік
Не прызнае ні вокнаў глухіх, ні дзвярэй.
Без дому свайго бяскрыла блукае паломнік,
А ў выраі смутку вядзе ўжо самота рэй.

I поўняцца збожжам розуму старанныя гумны.
I думка не ходзіць пешкі — яна слыве.
Пазірае са страхам на мудраца неразумны.
У сэрцы вецер. Вецер у галаве.

* * *

У шчасці розныя, роўныя ўсе ў бядзе,
Хоць кожны жыве на сваёй планетцы.
Не радуйся, калі вораг твой упадзе,
I сэрца не весялі, калі ён спатыкнецца.

Бо нехта лічыць ворагам і цябе,
I нейчая злосць за табой цікуе таксама.
I нейчая зайздрасць стажок твае долі скубе.
I не сціскае пашчу бяссонная яма.

Век шчасця зямнога кароткі, як летні сон,
Ды ён хоць аднойчы павінен сасніцца.
Хто сябра, хто вораг — не разбірае скон,
Усе перад ім аднолькава падаюць ніцма.

* * *

Не мяняй свой куток на прастору чужую,
У прасторы чужой птушка гнёзды не ўе.
Пі ваду са свайго вадазбору і тую,
Што цячэ дамавіта са студні твае.

I прагоніць вада і засмагу, і стому,
I ў чужыне па краі бацькоўскім тугу.
Кожны яблык сваю захавае аскому.
Як нікому, падзякуй таму ланцугу,

Што трымае цябе верадам невыводным,
Прывязаўшы да родных мясцінаў душу.
I напоіць вада тваю рызыку й одум.
Перадасць таямніцу спарыш спарышу.

Следам Апостала Паўла

* * *

Не верце ні лёсткам, ні брэху,
Шануйце душу ў праваце.
I мёртвым — будзьце для грэху,
Жывымі — для Бога, ў Хрысце.

Нячыстыя думкі і цела
Рыхтуюць цямніцу душы.
Зняверцу распуста ўсыцела
I горне, і шэпча: — Грашы!

Завершыць труна прастакута
Крывыя дарогі жыцця.
Душа да пакуты прыкута,
Заложніца веры — дзіця.

* * *

I сашчэпіць нячысцік зеўры,
I ўтравее сцяжына зла.
Дык адкіньма ўбок справы цемры,
Апранемся ў зброю святла.

Справы цемры — цёмныя справы,
Хто бярэцца за іх — таму
Напаткаецца лес каравы
I маною ўцемніць думу.

На святле крамянее голле,
На святло спадзяецца тло.
Як начлежнік цяпельца ў полі,
Свет хавае ў вачах святло.

* * *

Азёры ніяк не развесці вінамі —
Слабое віно любое.
Нікому нічога не будзьце віннымі,
Апроч узаемнай любові.

Дзяліцеся ласкі нячэрствай скібкаю,
Вы — госці ў гэтым застоллі.
I ваша жыццё, як лучына скіпкая,
Не ўгрэе нябеснай столі.

Прыйшлі, каб пайсці са сваёй таемнасцю.
Рухавы туман растане.
Дык хоць саміх сябе ўзаемнасцю
Сагрэйце на развітанне.

* * *

Потым прыходзіць туга-парадніца,
Астывае запал гарачы.
Радуйцеся з тымі, хто радуецца,
І плачце з тымі, хто плача.

Хмарнасцю і весялосць закрэсліцца,
I куццёю зробіцца груца.
Надзея — роспачы хрэсніца —
Да блакіту будзе гарнуцца.

Ветру дадзена поле выблукаць,
Плугу сказана гнаць разоры.
Небу плакаць — вачэй не выплакаць:
I праз хмары смяюцца зоры.

* * *

Дораг цень свой кожнаму дрэву,
Покуль ствол яго не струхнеў.
Упірлівасцю на дзень гневу
Сам сабе ты збіраеш гнеў.

I абрынецца гнеў Гасподні
Ля апошняй твае вярсты.
Будзе страх, як убор ісподні,
Палатнець на табе, як ты.

Загарыцца лісток барвяны
Недзе ля нахмураных хмар.
I за гнеў, табой назбіраны,
Атрымаеш, як сам ліхвяр.

* * *

Покуль пчол рупатлівых гуд не астыг,
Паўнавока смяяцца сотам.
Бог у непаслушэнстве замкнуў усіх,
Каб усіх памілаваць потым.

Паслушэнства ад подслуху неба йдзе.
Напачатку трэба самому
Пакіпець у бядзе, астыць у вадзе
I з чужымі прыбіцца дадому.

I на момант забыцца на вечны лёх,
I на мох, над глухой шгітою,
I пачуць, як душу адмыкае Бог,
Напаўняючы мілатою.

* * *

Хоць прысак у прыцемку не атух,
Халаднавата вуголлям галодным.
У незнаёмай мове моліцца дух,
Але застаецца розум халодным.

Халаднавата сэрцу ў мове чужой,
Нібыта ў неасвечаным храме,
Што поўніцца неабжытай імжой
I неўсвядомленымі дарамі.

Малітва на матчынай мове адна
Госпаду, зорам і ніцым лозам —
Усім зразумела будзе да дна,
I ўсцешыць, і разварушыць розум.

* * *

Спрадвечнасць не вымяраюць гадамі.
На небе трава забыцця не расце.
Бо як паміраюць усе ў Адаме,
Ажываюць гэтак усе ў Хрысце.

За грэх, што пайшоў ад Адама й Евы,
Нясе пакуту зямная плоць.
I як мяняюць убор свой дрэвы,
Мяняе паству сваю Гасподзь.

I адпаведна кожнаму ў чару
Рабу й анёлу — нальецца ўшчэрць
На тым Судзе, што вызначыць кару.
Апошні вораг знішчыцца — смерць.

* * *

Святло аж лілося ў Тварца з вачэй,
Ён свет тварыў, маладзілася праца.
Гарэлі іскрынкі святла зырчэй,
Ляцелі, каб зоркамі ў небе стацца.

I зоркі, як пчолы ў вуллі, загулі,
Аж зазвінелі далёкія высі.
I Бог загадаў ім свяціць зямлі,
Сабраў у сузор’і, каб не разбрыліся.

I светлага клопату ўсім стае,
I часу — любой праявіцца праяве.
У кожнага неба сузор’і свае,
Бо зорка ад зоркі розніцца ў славе.

* * *

Каму салодка і ў палыне,
За кім кульгае нуда старая.
Хто скупа сее, той скупа жне,
Хто шчодра сее, шчодра збірае.

Аддай усё, што ёсць у цябе,
Раллі — суботы, гонам — нядзелі.
Старайся раніцай у сяўбе,
Хай рунню рупнасць умаладзее.

Світанка певень свой цень здзяўбе,
Зляціць маркота зязюляй шэрай.
Паўторыць шчодрасць сама сябе,
І шчыры колас нальецца верай.

* * *

Не азірайся на свет варожа
На мяжы віднаты і мжы.
Хай жа зло цябе не пераможа,
Ты дабром яго перамажы.

Як сцішаюць ядзейшым ядам,
Лом пускае трухлядзь на злом.
І нутро ўледзяніць паглядам
Зло, якое адолееш злом.

Роспач кружыць, як тая каня,
Што адводзіць страх ад гнязда.
Не баіцца дабро знікання,
Не мутнее ў крыніцы вада.

* * *

Кожны лёсу дагадзіць стараецца,
Хто душой, хто праўдай, хто маной,
Ну а лёс штовечара, штораніцы
Надзяляе кожнага віной.

I віна ўвасобіцца, ўваблічыцца
У людзей, у птушак, у звяроў.
Кожнаму ягоны грэх залічыцца
За ваду — вадой, крывёй — за кроў.

Даўца лесу за змірэнне ўлежнае
Выстудзіць лянотніка ў вятрах.
Аддавайце кожнаму належнае
Адпаведна: мыта, гонар, страх.

* * *

I калі аб крэмень спатыкнецца крэсіва,
Дык і вогнішча наесць валлё.
Бо калі рашчына святая, дык і месіва,
I калі корань свят, — дык і галлё.

У дзяжы душы хлеб надзённы замесіцца —
На дарогу будуць праснакі.
Бо дарогу, як ад сонца да месяца,
Ад святла да тхла б’юць хадакі.

Без людзей жыццё — галлё бязлістае,
Ліст не увесь суравеі змялі.
I святому галлю цяжка выстаяць,
Кораню не згубіцца ў зямлі.

* * *

I адплыве ад берага спагады,
Да берага душы прыстаўшы, човен.
I будзе смутак на ўспамін багаты,
Вярнуўшыся з нябесных перамовін.

На дне чаўна заб’ецца рыба страху
3 вачыма, як у маладжавых зорак.
I стане ранічна зямному гмаху,
I недзе зоймецца лагодай золак.

Луг памяне атаваю пакошу,
Параскашуецца прадвесце ў спеве.
Нясіце, як сваю, чужую ношу,
Няхай не зойдзе сонца ў вашым гневе.

* * *

Адна ў небыццё і ў быццё дарога.
Усе мы жывём пад прыглядам Божым.
Бо мы не прынеслі на свет нічога
I вынесці, значыць, нічога не можам.

Не ўсыціць чэрава ненажэрца.
Вачэй не засціць зайздросным совам.
Не срэбра шчырае — шчырае слова
Галоўны скарб наш у свеце часовым.

А вынесці можам на развітанне
За ўсё, што было да душы, да смаку,
За доўгаспрыянне і спачуванне
Мы вынесці можам жыццю падзяку.

* * *

Калоссе араллю скасоўвае,
Маланка змоўклы кут высвечвае.
Бо ўсё відочнае — часовае,
А невідочнае ўсё — вечнае.

У светлыні няма характару,
I цемя ў цяжкай цемры кволае.
I нельга вызначыць каратамі
Каменне жорнаў крутаколае.

I мройліва аднойчы ўроіцца,
Што небам нам наслана ў спадчыну,
Асвечана Святою Тройцаю,
Бо ходзім верай, а не бачаннем.

* * *

Да дня бяжыць прывітаць дзяннік
Пад самы ганак сцежка крывая.
Трэба, каб земляроб-працавік
Першы пакаштаваў караваю.

Ён вешаў сявеныку — радню кулю
На рог маладзіку-светласею
I на заснежаную араллю
Вадзіў басанож надзею.

Надзеяй жыве земляроб, хлебараб,
У рабстве надзённага хлеба.
I Бога не просіць, з рабства каб
На волю выпусціў. Сведкаю неба.

* * *

Валоў ацішаюць ярмом і пашамі.
Касмата дажджы прарастаюць травою.
Хадзіце роўна нагамі вашымі,
Каб не спанталычылася крывое,

А каб направілася пашанаю,
Каб светла хацела цягнуцца ў вышыні.
Паклаўшы пад бок аблачыну зляжаную,
Сніць гром, што бяжыць па роўнай сцяжыне.

Раўняюць гарбаты загон баронамі.
Рабіна гронамі спёку трымае.
3 абсягамі рэха, як роўнае з роўнымі.
Нядоўга смяецца дарога крывая.

* * *

У зацьменне свядомасці
Сонца йдзе паступова.
Бо куды невядома йсці —
Разгубілася слова.

Лжэпрарокі хімерныя,
Сатана натуральны.
Лжэпрарокам паверылі,
Сатане патуралі.

I ад праўды адвернуцца,
Каб вярнуцца да казак.
Душа-аднаверніца
Споўніць свой абавязак.

* * *

Пакіне адчаю жаццё
Іржавы іржэўнік ад сутак.
Прылашчы цяплей жыццё,
Каб смутак не множыў смутак.

Блакіт падапруць стажкі,
Дзе звянуць і зёлкі, й травы.
У смутку хатуль цяжкі,
У радасці мех дзіравы.

Пустая стыне павець,
Няцесна восені ў клеці.
I нельга душу сагрэць
У гэтым халодным свеце.

* * *

Самоту ўзаруць домыслу лемяшы.
Хай рызыка вас вьшрабоўвае.
Надзею майце, як якар душы,
Каб не захлынулі вас хвалі жыццёвыя.

Вяжыце на руме трывання плыты,
Каб з прорвы нявер’я выплысці.
Карэц нябеснае мілаты
Прыміце ў пакорлівай сціпласці.

Пакуль ваш позірк не прывялі
У цемнач сцяжыны рупныя,
Жывеце, як першы раз на зямлі,
Шануючы час, бо дні падступныя.

* * *

He схаваць берагі асацэ.
Глухне храм без малебна.
Не можа вока сказаць руцэ:
— Ты мне не патрэбна.

На тое й вока, каб мераць даль,
Рука — каб рукацца.
Набягае калючай слязою жаль.
Мазалём плоціць праца.

Прызнае меліну глыбіня.
Сцюжай грэбуе спёка.
Ад парушыння, ад наслання
Даланя засланяе вока.

* * *

Пражэрліваму ашчэру
Свой голад не давярайце.
Збіраючыся на вячэру,
Адно аднаго чакайце.

Свой голад не ашукае
Галодная ваша вера,
Адно гамана людская
Расквокчацца, як цяцера.

У хатцы, а не ў палацы
Смялее жабрачая лера.
I можа апошняй стацца
Маўклівістая вячэра.

Зямля абяцаная

Нязломленасць

А неба глядзіць з-пад зялёных стрэх,
I сосны ягоным даверам бадзёрыя.
Ігліца,
Сыплючыся на снег,
Праносіць раскрылае V —
V
  I
    С
      Т
        О
          R
            I
              А!

Матрыярхат

У паваеннай мамінай хаце
Сяк-так надзеты —
I неяк пад’еты
Я гадаваўся пры матрыярхаце,
Ловячы водсвет
Лучыннай асветы.

А мама казала:
Хата рагата.
Цямнелася хата не без прычыны.
I ёй не хапала патрыярхату,
I мне не хапала
Сухой лучыны.

* * * Дзе карані твае…

Дзе карані твае,
Адкуль твой род пачаўся,
Ці з прыцемкаў быцця,
Ці з цемры небыцця,—
Пытанні ўе і ўе,
Няўцямныя па часе,
Гадоў верацяно,
Няўцешнае яно.
На могілках старых,
На капішчы калішнім
Тых маміных вачэй
3 калыскавых начэй
Сустрэць пагляд, як міг,
Пасланы Усявышнім,
I ўзварушыць наноў
Усё ў гасподзе сноў.

Верацяно гудзе,
Гырчыць, якоча, ные.
I вытча палатна
Скупая памяць на
Лайно пытанням,
Дзе,
Адкуль, калі, якія
I карані твае,
I род твой паўстае.

Люблю

Люблю гліняныя міскі,
Люблю драўляныя лыжкі,
Люблю ілляныя кашулі.

Бо, можа,
Змяшаўшыся з глінай,
Аднойчы праб’юся галінай,
I лён,
Як той жаўранак нізкі,
На ўсе зазвініць зацішкі
I ўзрадуецца, што пачулі…

Убачыць сляза не павінна,
Як будзе дрыжаць галіна.

І ў дужках

А лес расце (яго карчуюць),
Угору йдзе (туга расце),
Гамоніць лес (яго не чуюць),
Маўчыць (прыволле глухаце),

Гусцее лес (чакае ляда),
Дужэе лес (не спіць пажар),
Лес хіліцца (сякера рада),
Ўсыхае лес (пілуй, трунар),

Цямнее лес (душа жывая),
Гайдае спеў (на злосць бядзе),
Лес — беларус (усе стрывае),
Маўчыць, як дол (а ствол гудзе!).

Алешнік

Зялёны анёл пасінелы, як грэшнік,
Прыгодны на дровы й на посах прарока.
Займае дзірван местачковец алешнік,
Ён Быкаву сніўся ад дому далека.

Тут стыгнуць кратовыя тэрыконы
I лесуновыя вянуць заломкі,
Змяркаюцца модлы цецеруковы,
Расой прычашчаецца голас салоўкі.

Тут з першай суніцай і першыя ўздыхі,
Тут цёткі збіраюць кульгавыя плёткі.
Тут вожыку досыць прасторы для пыхі,
Тут вечар кароткі,
Світанак салодкі.

Абначавалы ў дарозе начлежнік
Глядзеў на цяпельца з настроем вясёлым.
Патрэскваў лірычна алешнік,
Але ж нік
I ліст перажоўклы
Адпалым анёлам.

Я — арыец

Я — арыец,
Гэта значыць з аратаяў,
3 суверэнных, ссівярэлых крывічоў,
На зямлі яны жылі не для харчоў,
3 сёмым потам кнігу ворыва гарталі.
Ціміян ішоў смалісты ад карчоў.

I аралася й радзіла ўсё ў арыйцаў,
На сяброў у іх ставала дабрыні,
Не прымалі хцівасць, Божа барані,
I ставала злосці хціўцам не скарыцца,
Перамогу пераймалі на кані.

Ды суседзі, што мядзведзі з перасыпу,
Ледзь ад зайздрасці не грызлі валуны.
Род крывіцкі ненавідзелі яны,
Ненавідзяць гэтак трутні ў цвеце ліпу.
Аратаяў спавядалі перуны.

Крывічы крывіць душой
Не мелі моды.
Ад плугоў, а не ад мечаў мазалі.
Дзякуй, продкі,
Што ў радню сваю ўзялі!
Я — арыец,
Прысягаў на вернасць роду,
Як нарог,
Маёй крывіцкай араллі.

* * * Беларушчына…

Беларушчына —
Жаль птушыны
Па зялёных галінах залеў.
Для Пегаса рублены хлеў.
Несвянцоная кроў крушыны.

Беларушчына —
Крокі вязня.
Крутаброўе калядных дуг.
Вольны ўздых і высокі дух.
Дух Еўропы ў надрэчнай лазні.

* * * I свечкі — у святла святыя служкі…

I свечкі — у святла святыя служкі,
Крыжы, як цені продкаў,
Валуны,
I валатоўкі —
Волатаў падушкі
Вядуць душу на сцежкі даўніны.

Каб зоры, ў вочы гледзячы, Крычалі:
— Нашчадкі дойлідаў і ваяроў,
Вы у свет прыйшлі надоўга крывічамі,
Крывіцкая сябе шануе кроў.

Бо радавод наш памяць зберагае,
Беспамяцце гадуе жабрака.
3 вякамі роўная, як з берагамі,
Плыць будзе Беларускасці рака!

Паступовасць

Цялят паслухмянасці
Ноч заганяла ў хлявы.
За душу самагубцы
Спрачаліся чэрці.
У салдата з прастрэленай галавы
Выцякала думка аб смерці…

Сам-насам

I

Крумкач вячэрае на бервяне.
У яліны пер’е тапырыцца.
Беларусь,
Як удава па вайне,—
Hi апірышча, ні прыпірышча.

II

Ужо за парогам
Мы, як за мяжой,
I ў хаце сваей —
У запеччы.
Сваю не данёсшы,
Паклажай чужой
Дагодліва горбім плечы.
Не гэтак сумленню,
Як мулка спіне.
Мы дома,
Як у чужой труне.

III

Хто мы?
Адказаць павінны самі,
Каб, і адышоўшы на клады,
Прашумець дажджамі,
Як лясамі.
Хай за намі ўслед
Растуць гады!

Чужэнне

І чужэлі вякамі нашыя гарады,
Заставаліся роднымі хіба што вёскі.
І гусцелі хлуды,
Абрасталі імхамі клады.
Доля ехала ціха,
Воз не дужа быў возкі.

Нас пакінуць гарэла гарадам,
Як гадам.
За сваіх прызнаваць нас
Марыліся вёскі.
Дзе той вырасце яблык,
Што надкусіць Адам?
Нам за бацьку застаўся
Гнеў суцішаны боскі.

* * * Як і конь у даўнюю пару…

Як і конь у даўнюю пару,
І цягнік хутчэй бяжыць дадому.
Я навошта гэта гавару?
Ці каму цікава што?
Нікому.

Мне ўжо за бяседныя сталы
Бегчы думкай,
А нагой цягнуцца.
Паспяшае
Мой настрой былы
Да мяне дамоў,
Як ніцы нунцый…

Вечар бацькавага вяза

Вечар бацькавага вяза нада мною
Зелянее, развінаецца, купчасціцца,
Цішыню ліе,
Як сырадой з ручасціка,
Смутак сутак захінае гаманою.

Над травою — над зялёнаю маною
Ветах звіс
Шчарбатым секачом над сечывам.
Вечар мой
Сусрэўся з калыхлівым вечарам,
Каб прыціхнуць за ягонаю спіною.

Жаль пабраўся мой з журбою імянною,
З бацькавай журбою непачутаю.
І маўчыць,
Не разлучыўшыся з пакутаю,
Вечар бацькавага вяза над мною.

* * * Як цяжка было данесці буханку…

Як цяжка было данесці буханку
Ад прылаўка да ганку
Хаты,
Дзе нішчымнічала паслявайна.
Буханка —
Жывая была яна.
І ты трымаўся праз сілу,
Бо, гарачая, так і прасіла,
Каб ушчыкнуў яе,
Каб упіўся ў яе
Не толькі вачыма, —

Як пазней,
Калі з вечарынкі йшлі,
Зразумела, не па зямлі,
Гарачая не толькі ад скокаў
Дзяўчына…

* * * Вядома…

Вядома,
Дом й пекла — рай.
Хто болей любіць
Свой родны край,
Ці жаўранак — у вясны прымак,
Што пад мяжой,
Нечужой,
Зімуе,
Ці шпак,
Што ў цёплым выраі ўсмак
Па незабытай шпакоўні сумуе?

А песня раднейшая тая,
Што краю ў душу
Залятае.

Маё паданне

Я думаю,
Такое ёсць паданне:
Зраселы бог паганскі Вададых
Ад Перуна самога меў заданнне
Ваду святую падзяліць на ўсіх —

Пароўну
Поўдню, поўначы і ўсходу,
І захаду,
Каб у вачах азёр
Крывіцкі край раскалыхаў лагоду
Нябёсам хваравітым у дакор.

Нясе з павагаю ваду святую,
Як дарагую ношку,
Вададых,
Нясе ды чуе:
Каня лямантуе
І жаўранак казыча сонны слых.

Загледзеўся на ўзлескі, на паляны,
На ўзгоркі, на спакойныя лугі,
На параснік ад сіверу каляны,
Тут, кеміў,
Маюць спачываць багі.

Ці захмялеў ад гукаў ды ад пахаў,
Ды спатыкнуўся ён на ўсім хаду,
Разліў ашчадны Вададых з размаху
Ў мясціне нашай як не ўсю ваду.
Ад утрапення аж прысеў пагорак,
Дзе шчодры спатыкнуўся Вададых.

Уся пераліваецца ў азёрах
Ушацкая зямля з часінаў тых.

Недарэмна

Недарэмна, відаць, сады
Расцвітаюць у халады.
Белы цвет —
З чарнаты галля,
Белы дым — з нематы былля.
Трэба перакалець як след,
Каб сагрэць чысцінёю свет.

* * * Кроў марна баіцца праліцца…

Кроў марна баіцца праліцца,
Пайсці ў безыменны пясок.
Ёй сніцца,
Як хмарка раслінцы,
Нясмелы яшчэ галасок.

А той галасок паяднае
Парыў неадумны і клёк,
І песню аб сінім Дунаі,
І смутак палёў —
Васілёк.

Калоссямі трызніць іржэўнік,
Рака помніць хвалі свае.
І голас крыві
Аднакрэўнік
З натоўпу вякоў пазнае.

Якушоўка

Мемарыяльны камень вырас цяжка,
Дзе пасвіла маёнтак цішыня.
Бязважкая
Смугі зімовай дзяжка
Сціскае стан разлененага дня.
Снег за беспамяцце бялейшы зябне.
Прыгледзься лепш —
Убачыш Белавеж.
Ніхто не звягне,
Не зяхне, не зяпне.
Ў каго спытаць:
Ці ведаеш? Czy wiesz?

Разгорнутыя над рыпучай цішай
Стрэх шыферныя вокладкі відаць.
Тут белы страх
Гатоў мяняцца нішай
З зацятасцю, адчуўшы багадаць.

Не тоіцца,
Што вырасла на волі,
Бяроза —
Разгалінілася ўся.
Тут сыпалі й на хвост сароцы солі,
Хацелі чуць пра белага лася.

Касілі цёмны луг касіянеры.
Меў моцны дух набытак неслабы.
Зірні:
Няўжо на полі пасінелі,
Як шыбеніцы —
Вольныя слупы?

Каліновец

Як п’е гарэлку бедна басота,
Згадаўшы чуллівасці грэшны смак,
Спявае маркотна Зянон Пазняк
Караткевічаву песню любімую.
Ажно засаромелася пяшчота:
І я самоту слязьмі не вымыю…

Здалося,
Ранішні Каліноўскі
Марыську прымроіў,
Адчуўшы скон.
Зянон —
Беларуссю саснёны сон,
Што зноў пачувае сябе
Дзяржаваю.
Хутчэй з плячэй
Чужыя абноскі,
Няколка йсці маладой атаваю.

Тварыў бы, думаў
Сабе ў асалоду
Паэта, мысліўца, мастак,
Аднак
Пазьняк —
Як той перазяблы грак
Сагрэецца баразной узаранаю.
Пан Бог
Паслаў каліноўца народу
Вярнуць душу
І Айчыну забраную.

Скіба волі аржаная

Любіце хлеў
І заплывайце здорам,
Хто моліцца
На ўлежнасць ды на ўежнасць,
А тых,
Каго пячэ гаючы сорам,
Чакаюць
Воля, Роўнасць, Незалежнасць.

Хто любіць волю сэрцам апантаным,
Таму чужой няволі не бывае.
І лязгат кайданоў за акіянам
Такі ж сіберны,
Як і ў родным краі.

На волнасць у Расіі позірк косы,
Ён косіць луг нязломнікаў Касцюшкі,
Шматуе беларускія нябёсы
Сувораву на ордэнскія стужкі.

Дух сыціць
Скіба волі аржаная.
У роўнасці нязменнае найменне.
Над нашай Незалежнасцю лунае
Касьцюшкавага меча блаславенне.

* * * Без галавы…

Без галавы,
Каб не магла яна
І ў думках нават палічыць ахвяры,
Каб вочы ёй не выпекла віна,
Што звыкла піць пакуты
З поўнай чары.

Без рук,
Бо як адымеш мерцвякоў,
Якіх наўзмаш перахрысцілі мечы.
…Пасля за ўсіх далоні ад цвікоў
Не адвядзе Адзін
Па-чалавечы…

Ці ахінута ў воблака адна
Той радасці,
Што ў тагасвецці знікла.
Надкрыллі адрастуць.
І зноў вайна
Пачне маліцца:
— Уваскрэсні, Ніка!

Полацкі менталітэт

Уладзіміру Арлову

Ёсць полацкі менталітэт —
Ад Еўфрасінні, ад Скарыны,
Ад той абрынутай адрыны,
Дзе сон шукаў
Свой сонны след.

Ён цемры пазычаў святла,
Каб стала вечнасцю імгненне,
Ляцеў вышэй жаўрук здзіўлення,
Люцела рупнасці пчала.

Ад Полацка пачаўся свет.
Пра небачолых кажам:
З нашых!
Ёсць Беларусь,
А гэта значыць —
Ёсць полацкі менталітэт!

Любоў да Радзімы

Вочы маюць сляпыя,
Вушы маюць глухія,
І бязмозгія не без ілбоў.
Настальгія па настальгіі —
Гэта й ёсць
Да Радзімы любоў.

Ненасытнасць

Раскулачылі ноч і дзень,
Раскулачылі труны й калыскі,
Выкарчавалі сумлення пень,
Адлучылі лыжку ад міскі.

Атаму расшчапілі кулак,
Так назад і не сашчапілі.

І ніяк
Не нацешымся ўсмак
У сваёй ненасытнай сіле…

Беларусам у выраі

З дому гналі нас маскоўшчыны сівяры
Пры цары,
Род наш звесці хацелі на ветах
Пры саветах.
Нам турму муравалі
Чырвоныя муляры
Ў радасных бальшавіцкіх дэкрэтах.

Кралі наша і бралі, што маглі,
Маскалі,
Смакавалі з пагардай прысмакі
Палякі.
У каго дык гулі
Ашалела гулі,
Мы з хаўтураў брылі, небаракі.

Мы сплаўляем вякі,
Асначы крывічы,
Мы не знікнем на радасць чужынцам.
І завём,
З выраю думкамі летучы,
Млечны Шлях Беларускім Гасцінцам, —
Да яго не дацягнуцца каты,
Ім вяртаюцца душы дахаты…

Ды як?

Спісяжваў нам спіны
Варшаўскі бізун,
Спасажваў з роднае хаты
Маскоўскі бот,
Узважваў наш лямант
Берлінскі штых.
Ды нас ад вятроў затуляў
Лясун,
Дрыжаў за нас на марозе
Чарот.
Мы з тых,
Хто на зорах калыша
Свой род.

Плечы горбілі нам
Абраз хатулі,
Гнеў свой насілі мы
У рэзгінах ды ў бярэмцах.
Мы былі, мы жылі
Пры паляках, расейцах,
Пры немцах.
Маўчалі ў кулак.

Ды як,
Адвіхурыўшыся ў завірусе,
Стаць нам
Гаспадарамі свае зямлі,
Беларусамі ў Беларусі?
Ці засвярбяць,
Ці хоць забаляць калі
Сціснутыя ў кулаку мазалі?

БЗВ

БЗВ — Бог Заклікаў Вас,
Беларускага Войска воі.
БЗВ — так чытае час:
Беларусь Заваюе Волю!

БЗВ — Быць Заўжды Вякам
Даўжнікамі ў крывіцкай славы.
Нашай не аддамо чужакам
Ні сцяжыны, а ні канавы.

Хросным бацькам
Пан Грунвальд быў,
Пані Ворша — маткаю хроснай.
Беларускага Войска парыў
Ткаўся на высакосных кроснах.

У Айчыны світае чало.
Досыць нас вадзілі па хлудзе.
Беларускае Войска было.
Беларускае Войска будзе!

На жалезны характар
Руды
Мае наша зямля святая.
Ведаем, дзе віры, дзе брады.
БЗВ — Бой Змаганцаў Вітае!

Вернута быць павінна

Спадчына —
Гэта не штосці такое смачнае,
Гэта тое святое,
Што часам страчана,
Што вернута быць павінна.

Спадчына —
Пупавіна,
Што лучыць з Сусветам, з прасветам,
З прабацькаўшчынай, з праайчынай,
І досвіткавай лучынай
Доўжыць імгненне
Прапрашчураўскага агменю.

Спадчына —
Неўмірушчая мачына,
З якой расцвітае
Полымя,
Што на папялішча вяртае.

Спадчына —
З-пад чаўна развагі
Хваля здагадак,
Што заплывае ў абсягі сагі,
Якую чытацьме нашчадак,
Каб працяг адчуў свой пачатак.

Беларускае слова

Валянціну Рабкевічу

Беларускае слова ад спеву,
Бо спявае ў ім даўніна.
Беларускае слова ад гневу,
Ад Ярылы, ад Перуна.

Беларускае слова ад ласкі —
Сведчаць вусны ды салаўі, —
Не наймалася ні ў падпаскі,
Ні ў падбрэхічы, ні ў халуі.

Беларускае слова ад злосці
Да няпрошаных прыбышоў,
Асалоду п’е з чараў мілосці,
Медавуху духу — з каўшоў.

Беларускае слова ад славы,
Ад ракі, дзе светлае дно.
Госці ўстануць з застольнай лавы,
Як у хату зойдзе яно.

Беларускае слова ад Бога,
Слову нашаму Бог дапамог.
Хто не любіць яго, ад тога
Назаўсёды адвернецца Бог!

Курапаты

Свечка пацепвае
Павекам успалымнелым —
У гарачае вока запала
Парушынка ляманту.
Крыж паўтарае
Паставу Хрыста.
Старыя хіляцца
Абнылымі каласамі,
З якіх
Павыдзяўбаныя зярняты…

Негабляваная дамавіна

Прывітаўшы балацявіністыя Агароднікі,
Льга палуднаваць цішынёй
На радзіме Дубоўкі,
І захацець, і пачуць аднекуль вокліч:
«…мой родненькі»,
Але нельга адбыць за паэта радоўкі,
Радоўкі радка, як і ён, беспрытульніка.

Хата вочы субожыла, адчуваючы здраду.
Плот надумаў валіцца.
Злубела дуддзё шчавульніка.
Іржавее дрот дзікавага вінаграду.

Тут роспач локці кусаць павінна.
Ліст, як нязважаны грэх,
За каўнер недаверу падае.

Без паэта радзіма —
Негабляваная дамавіна,
Успамінамі жывымі шурпатая.

8 верасня 1514 года

Як гаварцьмем з рознаю поршаю,
З той,
Што сябе называе вялікаю,
Мы даказалі
У бітве пад Воршаю
Не толькі мечам,
Не толькі пікаю.

Мы даказалі воляй крывіцкаю,
Канстанціна Астрожскага геніем.
І выжлам прадажным
Дух наш не выцкаваць.
Мы будзем жывыя
І стаўшы ценямі!

Суцяшэнне

Бо вы, людзі разумныя, ахвоча церпіце неразумных; церпіце, калі хто вас панявольвае, калі хто аб’ядае, калі хто абірае, калі хто вас за нікчэмнасць мае, калі хто б’е вас па твары.

Другое пасланне Апостала Паўла да карынфенаў 11:19,20

Няўжо цярпець, як і цярпелі мы,
Ці толькі нам стае на ціхасць моцы,
Няўжо нямыты прыхадзень нямы
Чысцейшы, чымся нашыя прамоўцы.

Ці ў роднай хаце, рубленай з вякоў,
Мы будзем глухнуць, быццам кватаранты,
Каб злыдні мелі нас за дзівакоў,
Хвалілі люта: люд вы талерантны!

Каб пастка пашчу шчэрыла шырэй,
Каб рукі ў кайданах былі абедзве,
Каб абіралі нас яшчэ шчырэй,
Нам пакідалі воўчае аб’еддзе.

Каб зброд, няварты нашае гразі,
Меў за нікчэмнасць нас
Ды біў па твары,
Каб здзірца быў у рызе,
Мы — ў рыззі,
Каб мы прасілі ў ката самі кары.

Здаецца, род наш
Радавод вядзе
З таго, калі Гасподзь яшчэ ў лагодзе
Прымеркаваў, каго сяліць і дзе,
Суцешыў крывічоў:
Трывай, Народзе!

Пераганяем мы бяду ў хадзе.
Калі ж Гасподзь трываць нам скажа:
Годзе?!

Мы ёсць таму

Мы ёсць таму,
Што слова Бога
Назвала літасціва нас
І рупіцца на пэўны час
Асцерагаць ад вока злога.

Так і не ўцяміўшы нічога,
У цемру йдзём,
Адкуль прыйшлі.
Дасць іншым памяць на зямлі,
А нас забудзе
Слова Бога…

Табе

Скінь кляймо варожых трантаў.
Хай твой стан не абражае.
Мова ўсьлед ідзе чужая,
Як дзіця ад акупантаў, —

Хоць твае смактала грудзі,
Вырасла з душой сытою.
Аднакрэўцы сіратою
Выбіцца нялёгка ў людзі.

Ты вякуеш удавою,
Па чужых блукаеш хатах,
Пакаёўкаю ў багатых —
Ні пакоя, ні спакою.

А сыны?
Яны зацята
Чубяцца паміж сабою.
Сэрца не шчыміць журбою,
Што гніе ў матулі хата.

Як сваю патраціш сілу,
Свет твайго не ўчуе кроку,
Шашаль помслівы папроку
Сточыць сцены небасхілу.

* * * Што валун?

Што валун?
Толькі бокі вылежвае
У злінялым сваім каптане.

А зямля з-пад рыдлёўкі
Вясною
І абветранай баразною,
І магілай свежаю
Тхне.

І пасланніцай Усявышняга
На грахоўнай зямлі сьвятая
Маладзенькая вішня
Першы раз зацвітае.

…Што магіла,
Што градка —
Адна ў іх апратка…

Агонь

Юр згадаўшы, расплыўся ва ўсмешцы Ярыла,
І зляцела іскрынка з усмешкі ягонае —
І прачнуўся агонь,
Полымя завірыла,
І пажар пакаціўся ярамі, адхонамі.

І курылася купа, стагналі аблогі,
Вывіваўся ўшалела агонь у агоніі.
Хмара чухала бок чарналессю аб рогі,
Туманом слаўся дым над загнанымі гонямі.

Навальніца-нявольніца шал затушыла,
Задушыла рахрыстанага залеваю.
Па сваім нарачонку цямней затужыла
Беспрасветная цемра ўдавою ззалелаю.

Цемра думае суха ў зацятай жалобе,
Як бы выкрасці ёй бліскавічнае крэсіва.
Да пары спіць у дрэве, ў заломе, ў сломе
Нецярпліўца агню гаманкая экспрэсія.

Слуцкім паўстанцам

Пакутнікаў хапала нацыі,
Змаганцаў не было каб густа.
Паўстанцы слуцкія!
Выгнанацамі
Акрыла вас жалобы хуста.

Як і ў часіны Каліноўскага,
Паўстала шляхта й аратаі.
Анёлы —
Воі войска боскага
Хацелі быць у вас братамі.

Вы не чакалі раю скорага,
Да чужакоў не мелі веры.
Вам з двух бакоў хапала ворага.
Вам адчынялі ў пекла дзверы.

Паўстанцы!
Ва ўвайшлі ў гісторыю,
Трывацьме у ёй ныне й прысна.
Свая зямля была апораю.
У сведках Семежава й Вызна.

Палеглі вы,
Ды жыць працягвае
Гнеў, незатушаны гадамі.
Дасюль ваш спеў гучыць прысягаю:
— Мы выйдзем шчыльнымі радамі…

* * * Язэп Драздовіч…

Язэп Драздовіч —
Павятовы Мікеланджэла
Знаёмы быў з Сатурнам і з Ярылам.
А доле
Па-скупечы доля ўсмешку важыла,
Не дазваляла развінуцца крылам.

І ён, адкопваючы замчышчы й паганішчы,
Вяртаў дамоў крывіцкі дух забраны.
Пусты булён
На посным вогнішчы таганячы,
Стаяў каля апостальскае брамы.

Ніжэліся пад мастаковымі паглядамі
У церамы Ўсяслававы парогі.
Драздовічавымі кілімамі пулятымі
Ўсланы ў беларускі дзень дарогі.

Рупліўка ластаўка вяшчуе дзень,
Гняздо ўючы,
І праллі лёсу натамляюць верацёны.
Язэп і хлеб
Перагукаліся Драздовічу.
Духоўны стаў
Ягоны хлеб надзённы.

Няма кладачкі…

Ну, вядома, што не забывалася,
Не заелася хітрымі стравамі.
Зноў крывіцкае сэрца забілася
Ці ў Амерыцы, ці ў Аўстраліі.
Прыгадала снягі сыпучыя
І самое сябе засмучвае.

…Там на хрэсьбінах,
На запоінах
Ці завеі, ці йскрыпкі пілікаюць.
І ў лясах успамінаў замроеных
Цёпла выюць ваўкі ў Піліпаўку.
Ах, Калядачкі,
Бліны-ладачкі!..

Ды няма
Цераз мора кладачкі…

Ідылія

…Хітравокая рэчка.
Спрэчка
Плыні з цёмнымі берагамі.
Ные промнева свечка.
Вечка
З куфра смагі смуга зберагае.
…Шчэбет. Свіст. Патуранне.
Ранне
Пацягнулася з перасыпу.
Жаўранкі-хутаране
Гранне
Смутных гукаў даводзяць да ўсхліпу.
…Ходзіць ляска, Падласка,
Казка?
Пысай статак туманіць выпас.
Лепш за пугу ў падпаска
Ласка.
З жыватом пастуховым на вы пас.
…Мне мамін голас плыве здалёку
Хмурынай сэрцу, слязінай воку:
А ўжо кароўкі ля дуброўкі,
Дробныя статкі ў даліне,
Ты маладая яшчэ ў
Пярыне…
  Ярыне цёпла ў сьне.
    Рыне
        Не ўсё душа ва ўспаміне.
І ў глухім палыне сніцца крыло
Перынé…

Паэтам на чужыне

Адзінакроўныя браты,
Адзінамоўныя паэты,
Вяртаецеся з небыцця,
Вяртаецеся з нематы,
Як злом замглёныя планеты,
Што дажылі да адкрыцця.

Тугой душэўныя браты,
Пяшчотай гнеўныя паэты.
Люляюць рэкі сон зліцця.
Не раздзялілі нас драты
І цёмны шлях да светлай мэты.
Астыла посная куцця.

Дух прашчураў трымае выш,
Каб думцы вырасту хапала.
І, абапёршыся на крыж,
Вас хоча распазнаць Купала.

Крывічанка

У душы жыла ты.
Хатняй быць даволі!
Дык выходзь жа з хаты,
Прывыкай да волі.

Нашых злыдняў мошчы
Вытлеюць у хлудзе.
Дык выходзь на плошчы,
Дык выходзь на людзі!

На плячах світае
Хустка-ахінанка.
Ты ў вякоў святая,
Мова-крывічанка.

Без цябе нямыя
Дачакаем скону.
І цябе абмые
Смутак,
Як ікону.

Тады

Не толькі думаць,
Дыхаць трэба
На мове роднай, і тады
Табой не будзе неба грэбаваць,
Да той далучыць чарады,

Што просіць сонца ў край айчынны
Прыйсці па смелай ярыне,
Што белы цень ад аблачыны
Крылом ніводным не кране.

З той чарадой
Памкнешся з верай
У вырай лёсу,
Каб пасля
Сніць раніцу ў хусцінцы шэрай,
А як зязюлька,
Як ралля…

Трывершнік

Чытае Вера Рыч «Пагоню»

Ля помніка, што ў стольным Менску,
Чытае Вера Рыч «Пагоню»,
Ад асалоды па-блазенску
Лацвей зажмурыцца сутонню.

Нібыта за спіной папаску
Трымае ў кайстры маладзіца,
І развінаецца па-наску
На Тэмзе шытая спадніца.

З чарнобыльскага чаду цвёрда
Насустрач маладому лету
На ветразевай мове лорда
Гаворыць Багдановіч свету,

Што быць сьляпымі немагчыма,
Цямрэчы трэба нішчыць ловы.
Рыч,
Ракуцёўшчына,
Радзіма —
Пярун качае ў горле словы.

Святло

«Кінь вечны плач свой аб старонцы!
Няўжо жа цёмнай ноччу ты
Не бачыш…»
Як вясёлы стронцый
Дабавіць хоча віднаты.
І слаўгарадцы, і расонцы —
Зямлі ўчарнобленай браты
Жывыя свецяцца,
Як здані —
Аж бачаць іншапланецяне,
Што вышчарбленае святло
Чало старонцы абвіло
Вянком пакуты.
Ён не вяне.

«Ў краіне светлай…»

Беларусь, як далягляд,
Далёкая,
А хвароба блізкая такая.
Радасць асцярожлівай палёўкаю
У нару панурасці ўцякае.

Ён няродны,
Ён халодны спёкаю
Бераг урасоленага Крыма.
Дзе ты, слова крывічоў
Высокае?
Чым далей, яна мілей,
Радзіма.

І спяшаецца здалёк,
Як сцежка вольная,
Да паэта
Гамана застольная:
        — А як пані ды ўдава
        Паехала па драва,
        Зачапілася за пень,
        Прастаяла цэлы дзень.
        Каб ня тыя панічы,
        Прастаяла б да начы,
        Каб ня тыя кавалеры,
        Прастаяла б да вячэры…

З гаманы
Пускаецца ў галоп паніч,
А прыгожы, — як Юры святы.
Аб карчы скакун збівае капыты,
Да паэта
Галяпуе з-пад Халопеніч.

Маладзік узыдзе,
Неба багну новячы,
Матылёк,
Як марная парада, ўецца.
Сум-туга Максіма Багдановіча
Лесуну ў сырым бары
Перадаецца.

Паштоўка

Праз вякі будзе заўтрам
Чорнае ўчора.
Жыццё скранулася ў красавіку.
Не знікнуць нікуды ад гора
Ні няўклюдствам, ні спрытам.
Нікому не быць ад бяды
Ні ўбаку,
Ні збоку.
Бо жаху —
Бацьку жуды
Няма ні ўседу, ні ўлогу.
Гарачым графітам
З чацвёртага блока
Што напісаць
І куды?

Толькі на неба.
Богу.

Грунвальд

Алесю Марачкіну

Грунвальд — курган і груган,
Грунвальд — дзядоўнік і дзіда,
Губы паганскім багам
Крывіць ад здрады агіда.

Грунвальд — след страху крывы,
Грунвальд — адвага нямая,
Грунвальд — крывіцкай крыві
Голас, што змогі не мае.

Бітвы трываляць народ —
Прэсам, глухім да спагады,
Трушчаць плямёнаў чарот,
Смерцю карчуючы ляды,

Каб узышла на раллі
Вечнасці
З ласкі Гасподняй
Мова жаданай зямлі
Зорнаю зводняй —
Паходняй.

Слава,
Харугвы злічы —
Пушчамі гневу пасталі!
Мечы б’ючы,
Крывічы
Рэхам праверылі далі.

Зрэшты, ляжаць чужакам
Доле —
Ваяцкая доля,
Згадвае ўсім крыжакам
Грунвальд —
Зялёная воля.

Дарожная граматыка

Запамінае восень слова
Kalt
Далёка йшчэ да белых падзяжоў.
Надледзянелы з раніцы асфальт
Прабіты пасашкамі капяжоў.

Абцас дакладны
Тут ступаў няраз,
Брук, як свайго, дапытваў:
— Was ist das?

Калі са шпорай бот
Ляцеў на фэст,
Пыталіся прысады:
— Co to jest?

І каблучок,
Пацокваючы смела,
Вяз у асфальце спёкаю:
— В чём дело?

Гамаш з падэшваю
Працёрта-мяккаю
Ашчэраны
Адно спрагае:
— Дзякую!

* * * Горад — той жа гарод…

Горад — той жа гарод,
Толькі лехі каменныя,
І каменны пасеў,
І каменны ўмалот.
І адною каметаю
Бласлаўляецца год.

Вырай смуткам густым
На зіму спасылаецца.
Лебяда есць гарод.
Горад чэзне, што дым,
Бур’яном засяляецца.

Як і некалі
Рым.

Чорныя чары

Каб варыва ў печы крычала,
Кіпелі ў гаршках адгалоскі,
Круціся круцей,
Кружала!
Ганчарства — занятак боскі.

Ад смалякоў звечарэе
У печы падземнай імгліца.
У гліны свярбіць падчарэўе —
Пачухай, ганчар, з правіцы.

Нагой, у шкарпэтцы дранай
Круці, як той бусел, кола.
Самотна ў ганчарні цьмянай.
І ў гліне ляжаць невясёла.

Пячорныя, чорныя сілы
Учэрняць светлую гліну.
Счарнелыя небасхілы
Паўторацца без адхлыну.

Ганчарству — ўначэламу чарству
Зайздросцяць світальныя чары.

Ганчар,
Прысягні штукарству —
Напоўні чорныя чары!

Збіраюся

Збіраюся ў вушацкія мясціны…
Не прасыхаюць там у сумным мосце
Таксама, як і п’яніцы, масціны
І па-старэчы бёрнам ломіць косці.

Я думаю,
Калі туды вярнуся,
Сустрэне ўсё, як некалі, такое.
І я ўсміхнуся
Смела ў вочы скрусе,
Схаваўшы смех,
Як яблык, за шчакою…

У матчыным краі

Я раскланьваюся са старымі,
Бо не ведаю маладых,
Як не ведаю,
Хто са старых
Мой паклон землякоўскі прыме…

Завошта?

Бывала, калі прыязджаў раньком,
На патэльні скварыліся скваркі,
Як грэшныя душы ў пекле.

Калі прыязджаў удзень,
З бакоўкі на стол не спазняліся
Паўднёвішняе малако
У ручасціку з адтапарынаю губой
І масла (каб не растаць ад радасці)
У хустачцы з лісцінкі капуснай.

Калі прыязджаў апоўначы,
Грукаў у шыбіну цёмную,
І зоркай каляднаю
Пад столлю загаралася лямпачка,
Гатовая загаварыць,
Намучыўшыся ў цемрыве.

Цяпер, калі б я ні прыязджаў,
Сустракае
То нясмелай яшчэ травою,
То спасаўскім яблыкам,
То здрыжэлым апошнім лістом,
То ганарыстым снегам
Вечная маміна хата.
А мама сама не выйдзе.

Завошта дагэтуль
На сына ў крыўдзе?
Я ведаю…

* * * Трава…

Трава —
Гаспадыня-парадніца
Парадак ва ўсім прызнае.
Купалле,
Сёмуха,
Радаўніца —
Зялёныя служкі яе.

Трава засцілае наўкол
Усё,
Як сурвэткаю стол.

Чмялю ў мураве
Гдзецца гусцей.
Самоце святлей
Чакаць перавозчыка.

Засланы стол —
Вельмаваць гасцей,
А голы стол —
Абмываць нябожчыка.

* * * Ноч выбралася спаць…

Ноч выбралася спаць
На маміным двары.
Врнулася здалёк
Здарожаная звычка.
І чуе бацькаў вяз,
І чуе сад стары:
Пара! Бяжы дамоў,
Лісічка — Дамінічка!

Я адыходжу ў змрок,
Падвойны цень дачкі.
Садовымі зрабіць
Цярплівасць можа дзічкі.
На яблыкі гляджу,
Яны — як кулачкі
Атожылка майго
Змяркання — Дамінічкі.

Стук яблыка ў траву
У сон глухі вазьму.
І падрасце, як сад,
Той хлопчык невялічкі,
Што яблыкі ў смузе
Убачацца яму,
Як смелыя грудкі
Світальнай Дамінічкі.

* * * Возера пры дарозе…

Возера пры дарозе,
Дзе любіць спыняцца Быкаў,
Калі едзе ў Вушачу.
Зыбістая балацявіна.
Чарнахмыз развідніваецца ўсмешкай
Двух конскіх зубоў
З перагаментнага чэрапа,
Што прэе ў бузе
Па самыя сківіцы.
На сцежцы ў сухой ігліцы
Прыглушана цьмее
Млечны шлях мурашыны.

Усё ахінае
Халаднаватым спакоем
Лясны космас,
Які, набраўшы ветру ў рот,
Вучыцца вымаўляць
Пукатае слова возера.

* * * Кактуса, спякотай абсмаленага…

Кактуса, спякотай абсмаленага,
Усівярэлы сваяк,
У сенцах лета цвіце дзядоўнік,
Засаромеўшыся, як дзед,
У маладую закаханы да пасівення.
І гэтакі ён расчулены,
Ажно забыўся,
Што мусіць калоцца.
Хоць прыкладай да раны
Бурачкова-юлёвы цвет.
Адцвіўшы,
Дзядоўнік спахопіцца
І будзе суровасцю
Пяшчоту сваю бараніць
Ад усіх
І ад сваёй сентыментальнасці.

* * * Трысцё, дрыжучы ў расе…

Трысцё, дрыжучы ў расе,
Шаптала, як брату, посаху:
Дуб любіць расці ў кажусе,
Але з галавою босаю.

Трымценне жыве ў трысці,
Ды мне,
Каб і ўсё адрынула,
Да дуба не дарасці
Ні постаццю, ні чупрынаю.

Іду я, іду я, ды
Не выйду я з дна вады.
Не веру вірастаму позяху.
Табе хоць паскарджуся,
Посаху…

* * * Пасля вайны…

Пасля вайны
Быў самы багаты той,
У каго быў бацька жывы.
Маладзіцы рады былі
Хоць кавалку мужчыны.
Новыя нараслі палыны,
І можна быць
Пры жывых бацьках сіратой.
Прыгавор забыўся:
Лепш першы хлеб аржаны,
Чым другі палавы.
Дзецяробы пайшлі ў бабылі.
Ні ўчынак, ні хлеб учыніць
Няма рашчыны.

* * * Жыццё задумала…

Жыццё задумала,
Як вандроўнікаў, нас
З прагнымі да небасхілу вачамі.
Пагаварыць у дарозе
Здараецца час,
Ды развітацца
Часу няма звычайна.

* * * У краіну ценяў…

У краіну ценяў
Адыходзяць сябры, як дрэвы.
Толькі засень
На зямлі нябачна трывае…
Печ даўно адкурэла,
Пасма дыму яшчэ жывая…

Наважыўся…

Наважыўся яблык упасці з галіны,
Шапчу яму: «Падай…»
Рашучасць трымаюць нябачныя ліны,
Напятыя здрадай.

Наважыцца,
Значыць спакой свой шчыры
Кульнуць на вагу без развагі.
Аблокі — як шалі,
І зоркі — як гіры.

Сад слухае ветравы сагі…

Аж

Смяецца цяпельца —
Аж іскры з вачэй,
А вецер пад пахі казыча
Ды полымя цвеліць:
— Шугай высачэй!
І змрок
Аж святлее з аблічча.

Чарната

Нахлынна ўсё палын бярэ ў палон.
Да Бог шлях ад шчырых слёз разгруз.
І ў чорны небасхон
Смяецца лён —
Апошні сінявокі беларус.

Неба

А Дамінічка просіць:
— Нясі мяне, як неба.
Хоць мне не давяралі
Насіць яго,
Па-ўшацку
Бяру я коцы-боцы
Блакіцінку, якую
Высокае паслала
Растанню на ўспамін.

Прымаўка

Прыйшла Ілля,
Нарабіла гнілля.
След матыля
Дрыжыць ля былля…

Прыйшла Ілля
Па вішшу, па грушшу,
Укінула ў рэчку ільда
На самае дно
І ў маю душу
Заадно…

* * * Берагам асачыста й палынна…

Берагам асачыста й палынна.
Востраў недзе ў нябёсах плыве.
Свет трымаецца на галаве,
Перакулены ў возера Пліна.

Чаратоў чапурыстых чупрына
Чэшацца аблянелым вяслом.
Ціша мокрым аерным вузлом
Прывязана да возера Пліна.

Зорка пыхнула, быццам пыліна,
Затухаючы глуха ў бузе.
Сумны човен сутонне вязе
Ціхаплынна да возера Пліна…

Сасна

А дрэва з майго гараскопа — сасна.
І я падрастаў, гледзячы на сасонкі.
І восень з арэхамі несла ясёнкі.
Бор шчыры дзяліўся лясінамі на
Сасновыя йзрубы, сасновыя тронкі.

Жывіцы хацелася стаць бурштыном —
І з мяккага цвёрды характар рабіла.
Сякера сасне сукаватай грубіла.
Хадзіў буралом медзвядзём-шатуном,
І рэха будзіць баравіны любіла.

Пашыць небаверхі шацёр з цішыні,
Здаецца, калолася кожнай іголцы.
Пярэчыла сойка ў стракатай саколцы.
Чакай, памінкі,
На зрэзаным пні
Лічыць маіх год перацятыя колцы.

Помах

Я ад’язджаў.
Было відаць далёка.
Прысады адбягаліся разгала.
На развітанне ўшацкая сарока
Ў дзве хустачкі бяленькія махала.
Яшчэ бялелі стрэхі беластога.
Хусцінкай ахіналася завея.
У валачобніка немаладога
Дасюль
Ад помаху ў душы святлее.

Навелы

Імёны жанчын забытыя,
Як затанулыя караблі,
Усплываюць з мулкага дна
Памяці аўдавелае.
І дні, што ў бяссонных чаўнах
Санетамі ранішнімі плылі,
Вечарэюць у ссохлым быллі
Змаркочанымі навеламі.

Паперагаралі зоркі.
Туманы засталіся ў сведках.
Вачыма прыцьмелымі,
Чытач пасівелы,
Пры знерваваных электрасвечках
Старайся нанач спакойна
Перачытаць навелы…

Беларускія татары

Якаву, сыну Адамаваму, Якубоўскаму

На Белаусь нашэсце вашае
Вітаю,
Мірныя татары!
Вы дбалі —
Будавалі, важылі,
Аблокаў пасвілі атары.

Былі гароднікамі ўпартымі,
Кажушнікамі, макалямі,
Прэч гора адганялі жартамі,
Кулямі смутак затулялі.

Вы засланяліся правіцаю
Кайданнікамі на этапах,
Вы мову збераглі крывіцкую
І ў сэрцах вашых,
І ў кітабах.

Пытанне ўсім на вуха дыхае:
Каму зашкодзілі,
Скажэце,
Татарскія магілкі ціхія,
Маладзічковыя мячэці?

Хапіла ж нашым мовам
Смеласці,
Сышоўшыся, не разгубіцца,
А ў маладой паразумеласці,
Як дзвюм крыніцам,
Светла біцца.

На Шчары,
Нарачы,
На Свіцязі
Схаўрусіць хай
З салам алей кум.
Татары!
Множыцеся й пладзіцеся,
Вы нашыя.
Салям алейкум!

Квактуха

Расія, як тая квактуха,
Сядзела трывала й глуха
На яйках, а выявілася —
На мінах,
На яйках курыных, качыных,
Гусіных, арліных, —
Усе пад сябе падграбала,
А ўсё здавалася мала.
Растапырвала крылы смела
І клопатаў мець не мела,
Пакуль у сценкі шкарлупак
Не дзюбнулі шыльцы дзюбак,
Не вылупіліся без таты
Краняты, качаняты,
Гусяняты, арляняты.
Каго прывабіў ставок глыбокі,
Каго да сябе запрасілі аблокі,
Каго паклікалі высі,
Адны кураняты,
Пыл упадабаўшы ўзняты,
Каля сметніка засталіся.

Застаецца пашкадаваць квактуху —
Ні пер’я, ні пуху!

Чырвоныя акуні

Міхасю Рагалевічу

Божа, душу памяні,
Калі яна ёсць у рыбіны.
Чырвоныя акуні,
Як дзве калючыя глыбіны.

Нож у няцвёрдай руцэ.
Кут пазірае іконаю.
Яшчэ акуні ў лусцэ,
Ад прадчування чырвоныя.

Адлучаныя ад глыбіні,
Ратунку ў ракі не просячы,
Чырвоныя акуні
Вачыма змяркаюцца ў роспачы.

Акрайчык

Акрайчык возера
Адбіўся ў небе
Акрайчыкам маладзічка.
Часіны года,
Як прыгонныя жорны,
Мелюць зярняты зораў
На мяккі снег,
На бязважкі блакіт,
На мірглівыя залацінкі
Люцікаў заказытаных.
Імгненныя пчолы
Носяць у галодныя вуллі
Вечны мёд.
І гэтакі пах кіпіць,
Ажно палыну
Хочацца аблізнуцца салодка.

* * * Ад пошты адлік свой шлякаты…

Ад пошты адлік свой шлякаты
Дарога вядзе трывала.
А я канец і пачатак
Сваіх дарог як мог
Прывязваў, бывала,
Да парога матчынай хаты.

Цяпер дарогі мае
Пачынаюцца ад хаты тае,
Дзе ні дзвярэй, ні парога,
Адкуль мяне, ўжо старога,
Не сустрэне мама.
Дзе, ўпоплечкі выгарбіўшыся,
Таксама
Зарасце травой вінавата
І мая апошняя хата.

Смалістыя вершы

Вершаліны —
Смалістыя вершы, якія
Разгайдалі
Падумку лясную ў нябёсах.
Не апусціць іх дол
Да жабрачага кія,
Лепей хай аблачына
Прыдбае на посах.

Вершаліны ідуць
Долам неба,
І цені
У сваім жа губляюцца
Перапляценні…

Шкадаванне

Нам не сагрэць
У чатыры вокі імжу,
Не сарвацца
У апраметную азалелую.
Нам не зліцца,
Як лістападаўскаму дажджу
З травеньскаю залеваю.

У

Іржала ноч, як жарабіца,
Збівала ў шале капыты.
Цярпенне мусіла разбіцца,
Не вытрымаўшы нематы.

Плылі мы ў блудзе
Ці ў аблудзе
На чоўне радасці пазной.

І пахлі яблыкамі грудзі.
Гарчылі губы навізной…

Каля

Каля вогнішчаў чужых
Грэцца не сагрэцца.
Бліскавіца жыг ды жыг,
Маладзіцца ў рэчцы.

Думка ласая сябе
Халадзіць не хоча,
Тлуміць голаў варажбе,
Дзе ён, шал, якоча?

Ад агню начных бажых
Нецярпенне дыбам.
Ля гарэлішчаў чужых
Смела грэйся дымам!

Свята

У тым, у чым на свет прыйшлі,
Святкуем свята ночы.
Ён будзе,
Покуль быць зямлі,
Загадкай страх жаночы.

Мы ўсе —
Дрыжы ці не дрыжы —
Надбітая паліва.
Убач,
Як нашыя крыжы
Цалуюцца мігліва.

Альбомнае

Альбом.
Даль. Бом.
Сквар. Змрок.
Твар. Крок.
Рух рук.
Крык воч.
Шал. Грук.
Жаль. Ноч.

* * * І чаго давялося…

І чаго давялося
Здрыгануцца стрыгнатцы?
Што змушае сцяжыну
Ад сцягу натоўпу хавацца
За пазухаю ўспаміну,
Дзе конікі лугавыя
Цішыню абтрасалі,
Дзе хмары,
Ад неба намуляўшы шыі,
Абменьваліся адрасамі?

* * * Як у мястэчку час, ідзе паром…

Як у мястэчку час, ідзе паром.
Надыхалася восенню рака.
Халодным адчуваючы нутром
Бяду,
Глыбей хавае шчупака.

Чакае прыпарамак гаваркі,
Удосыць нахлябтаўшыся вады,
Калі паром уперыць пад бакі,
Каб зарыпець ад тупаткой хады.

А за душой хоць пакаці шаром
У мокрага каната-дзівака.

І скрыпкаю ў руцэ ракі паром —
Зайграла б,
Ды не падбярэ смыка…

Упартасць

Будуюцца,
Значыць, збіраюцца жыць
Нявечныя людзі.
Ім лешкі лешыць
І сцежкі сцяжыць,
Купацца і ў цудзе і ў брудзе.

Дах рухне,
І сцежка травой зарасце
На перавозе.
Ляжацьме нябожчык,
Як госць на куце,
І радасць жабрачкай
Стаяцьме ў парозе…

Чакаюць улазінаў дамавікі.
І крыкі, і крокі.
Ілбы малатку
Падстаўляюць цвікі.

Ідуць баразною
Гракі, як прарокі…

Серп і кій

Загінае свой палец серп,
На давер выклікае калоссе.
Хоць калоссю трываць няўсцерп,
Ды ад страху яно галосіць.

Кій збівае свой востры нос
Аб карчэўе ды аб каменне.
Кій да павадыра дарос,
Каб дарога кружыла меней.

Не абразь іх і не знявеч,
Кожны быў спаконвеч
Самавукам.
І выпростваўся серп на меч,
Кій згінаўся,
Каб стацца лукам.

* * * Мы заўважаем па сябрах…

Мы заўважаем па сябрах,
Наколькі пастарэлі самі.
Не за дрымучымі лясамі —
Ён з намі,
Неўміручы страх.

Страх адысці і не прыйсці,
І, свой пражыўшы веку,
Не збыцца,
І ў мітусні згубіцца,
Быццам
Апошні яблык у лісці.

І колькі б дух, як дых,
Ні праг,
Яго адна здаволіць мэта.
Наколькі мы жывыя,
Гэта
Пасведчыць сон вячніны —
Прах…

Адны

Мы, як і нашыя дамы,
Пабудаваныя на снезе,
Не на пяску.
На згон зімы
Снег з далані зямное злезе.

І зноў гаспода валуноў
І кажушыстай руні ўлада.
Мы — толькі цені ў храме сноў,
Пагонь
На свежых ранах ляда.

Ля Верачовачкі стаю.
Ралля шарэе ў снегастоі.
Час
Памяць заараў маю,
Маленства капішча святое.

Згарбеў пагорак ад пакут.
Няўтульна небу.
Долу гола.
Адны, відаць, жывыя тут
Плач мамін,
Бацькаў ціхі голас.

* * * Віднее паволі, знянацку цямнее…

Віднее паволі, знянацку цямнее.
Зіма за плячыма. Зіма.
Я восені даў бы імя Паланея,
Палае і зябне сама.

Маліся на дзень
Да дрыготкі кароткі,
Свой дзень ад вятроў захіні.
Прасі ў Паланеі,
Ў разгубленай цёткі,
Не гарачыні — дабрыні.

Расінка
Ў апошняга яблыка ў садзе
Сцячэ па крамянай шчацэ.
Дабранач скажы
І даверу і здрадзе,
Каб дзень паўтарыўся
Яшчэ.

Vita

У горадзе сеюць траву,
А столькі пратсоры травее.

Каля помніка дрэвы,
З лесу прывезеныя,
Прывыкаюць памалу
Да свайго гарадскога лісця.

Імжыць
Дождж-імжыніст.

Як галава Іаана Хрысціцеля,
Поўня ляжыць
На місе набеглай хмурынкі.

Адкапанаю косткай маманта
Вежавы кран
Над катлаванам тырчыць.

Ці палын, ці бензін
На губах гарчыць…

* * * На сябе нацягваюць коўдру…

На сябе нацягваюць коўдру
Сексуальныя схілы Капет-Дага.
Кажаны з абымшэлымі крыламі
Цені свае ж даганяюць, блытаюць,
Перасякаюць —
Ажно ў саладкаватым вечары
Шоргат стаіць ппяшчотны.

* * * Інтэлігент у першым пакаленні…

Інтэлігент у першым пакаленні,
А гэта значыць,
Што малы, яшчэ
Кроў у малым ад нормы адхіленні
Па жылах першародная цячэ.

Інтэлігент у першым пакаленні,
А гэта значыць,
Што калі, калі
У небе згаснуць вечныя імгненні,
У даланях насіцьме вугалі.

Інтэлігент у першым пакаленні,
А гэта значыць,
Што пакуль, пакуль
Сыходзяць мазалі, як тыя цені,
Пад цэпам развітання стогне куль.

За ім зачыняцца нябыту сені,
Знябудзецца, забудзецца зусім
У пакаленнях,
Што ідуць за ім,
Інтэлігент у першым пакаленні.

Наступнік будзе лепшы
Ці халершы —
Пра гэта не даведаецца першы.

Радоўка

А ранняя вясна
І ранняя зіма,
Світанне ды змярканне
Між сабою
Падобныя.
І розніцы няма
Між ворывам, жнівом
І між сяўбою.
Пяройдзе смех у плач,
Брэх — у выццё,
У смерць — жыццё.

Імгненне

І цень звініць,
І дол пяе,
І смутак будзіцца калішні.
А вочы спелыя ў яе,
Як неабтрэсеныя вішні.

А бровам пырхнуць бы ў гульбе,
Як лёгкім крылам з-пад узмежка.
Зірнеш і чуеш —
У цябе
На вуснах маладзее ўсмешка.

* * * Я ўсё збіраўся жыць…

Я ўсё збіраўся жыць
Разважліва, як людзі,
Ды ў вечным перапудзе
Ўсё бег сябе тушыць.

Не бачыў лісця ў траў
Ад клопатаў дарэмных
І ў думках пад’ярэмных
Паціху дагараў.

І так прайшло жыццё,
Я не астыў ад спешкі.
Датушыць галавешкі
Глухое забыццё.

Надзею напавер
Бяру, што нешта будзе.
Паважна жыць, як людзі,
Зьбіраюся й цяпер.

А дождж імжыць: ім жыць,
Наступнікам настрою.
І кладка над вадою
Дрыжыць…
А цень бяжыць.

Да партрэта Ваўчэнскага возера ў гуках

Картавы крумкат крумкача.
Чабохканне ўсычэлых качак.
Галантны горнецца гарлачык
На край каравага карча.

Падрыць спрабуе бераг крот.
Хмель млявы лёгкі на ўспаміне.
Любіць лабатыя глыбіні
Ці не,
Вагаецца чарот.

Ляшчыннік моліцца на лог.
Маліннік млее ад блазенства,
На возе возера вязецца
Аблокаў малады мурог.

Жыві і доўжы цень!

Жыві і доўжы цень сваім дарогам,
Пакуль вязуць твой воз
Наіву колы,
Пакуль не здасца белы свет астрогам
І ты не станеш перад панам Богам,
Як і твая душа,
Таксама голы.

* * * Вясёлы і ў сваёй пакуце…

Вясёлы і ў сваёй пакуце
І сумны —
Радасці назло —
Гук выдзімаюць, як у гуце
Са шкла гарачага святло.

Бярэ знямогласць на парукі
Апошні ўскрык,
Апошні ўздых.
Змаўкаем.
І змаўкаюць гукі —
Чакаюць вуснаў маладых.

* * * Вякі перасвістваюцца скразнякамі…

Вякі перасвістваюцца скразнякамі.
Маўчання ў рот набіраюць званы.
Датуль чалавек у нябыт не знікае,
Пакуль жывуць ягоныя сны.

І п’юць, і сварацца, як суседзі,
Яны мілуюцца, як мілуны,
Зязюльку ўчуўшы,
Бразгаюць меддзю,
Вандруюць сны
І жабруюць сны.

Сны аржаныя,
Сны баравыя —
Свае ў русалак, у лесуноў.
Мы ўсе, і мёртвыя і жывыя, —
Начлежнікі толькі
Ў гасподзе сноў.

Бясконцасць

Бясконцасць болей дбае аб касьбе,
Касу трымаючы напагатоўку,
Знакі вякоў саскрэбвае з сябе,
Нібы з рукі татуіроўку.

І застаецца толькі рэк зліццё
І нашай прагі яміна пустая.
Бясконцасць чыстая, як забыццё,
На дробязь часу ўвагі не звяртае.

Брэх

Сабака аж давіцца брэхам —
Быццам глыбока ў горла
Зелле горкае
Заліваюць спехам.
З ёкатам замаўкае —
За ваўкамі
Наўскоч пабег
Азяблы брэх
Па мулкай араллі.
Хоць ваўкоў звялі,
Вочы сабачыя
У падхартаным сне
Зграю ўбачылі.

* * * Смерць як жыццё…

Смерць як жыццё.
Жыццё як смерць.
І немінучасць і мінучасць.
Жыві
І ў гэтым свеце сцвердзь,
І ў тым
Сваю нежывучасць.

Ave!

Чатырохнога табурэткі
Хадзіць вучыліся па зале.
Нябожчыкамі пахлі кветкі,
Што з вокнаў ранішніх звісалі.

* * * Мы, як апошнія ваўкі…

Генадзю Бураўкіну

Мы, як апошнія ваўкі,
Пасляваеннікі-паэты.
Ужо настаўлены цвікі,
Каб шкуры нашыя з імпэтам

Распяць на прыцемнай сцяне,
Дзе рэбрацца старыя бёрны.
І ўрэшце сківіцы сцяне
Апошні адвячорак чорны.

Мы па інерцыі бяжым,
У свет яшчэ знаёмы выем,
Ды цені тоіць кожны выем
У змроку покуль што чужым.

* * * Гібее пад ільдом рака…

Гібее пад ільдом рака,
Каб адагрэцца крыгаломам,
Каб веснаход пачаць з рыўка,
Каб безбярэжнай
Стаць з раўка,
Паказытаўшы спіны стромам,
Не пакідаць ні астраўка
Адмелінам —
Былым знаёмым.
Прыняць, як веру, раўнавагу,
Але зімовую знявагу
Трымаць у памяці бруйка.

* * * Чуючы цёмную сілу ў слове…

Чуючы цёмную сілу ў слове
І не дужа верачы ў словы свае,
Чалавек найменні дае
Сабаку, каню, карове.

Каб клікаць і смакаваць уладу:
— У хлеў, Лысоня!
— Лыска, на двор!
Ды, Ўсявышняга лепшы твор,
Чалавек не дасць сабе зладу.

Загадвае жабракам багаты:
— Іван, маўчы!
— Стахван, бяжы!
Воз чутак цягнучы, рве гужы,
Чалавек наступае сабе на пяты.

Не развязваецца са страхам клумак,
Хоць не пусты на карку
Носіць збанок,
Дрыжыць на крык,
Бяжыць на званок
Чалавек,
Паслугач сваіх жа прыдумак.

Цішыня

Вякі вячыстыя і дні,
Жывое й нежывое —
Усё належыць цішыні
З паніклай галавою.

Ці зорную бяром сяўню,
Ці назаляем ліху,
Мы толькі будзім цішыню —
Глухую парадзіху.

Такога б закілзаць каня,
Каб устурыў —
Ды дзе там!
Як ні крычым,
А цішыня
Валодае Сусветам.

Мы толькі плодзім мітусню
І робім тлум усіхнім,
Нахабна будзім цішыню —
І ўрэшце самі ціхнем.

Свінец

Нябёсы ў жудасці сумеліся,
Ды помняць тую хмару шэрую,
З якой зямля
Яшчэ пры Велесе
Свянцілася паганскай вераю.

Цяпер наш свет —
Парнік пад плёнкаю,
Дзе дбаюць аб надзённым сіласе.
Свянцонку б лепш назваць
Свінцонкаю —
Цяжкім свінцом вада свянцілася.

Вясёлка неба дах змацоўвае.
Хаўтурам галасней галосіцца.
І хмары робяцца свінцовыя,
І гоні ўсцяж свінцом калосяцца.

Нам піць свінец,
Нам жаць свінец.
Карцам карэць,
Сярпам звінець…

Бо

Бо пачынаю глухнуць без яго я,
Як дзень, старэць, як прысмерк, вечарэць
І разумець калючы лёс ізгоя.

Час, рэдзь ніты, але пакінь хоць рэдзь,
Каб выткалася слова дарагое,
Якое б выбегла мяне сустрэць.

Там, дзе Нёман б’е хвастом

І сапраўды, як хатняя рака,
Тутэйшы Нёман —
Б’е хвастом ля ганка.
І вусны песцяць казку-інтрыганку,
І пражу грэе цёплая рука.

У рэшаце падскоквае клубок,
І дзед-штукар дапамагае бабе.
Славутасць у падпечкавым маштабе,
Каток, вядома ж, залаты лабок
Зацягвае маркотную курню,
Марцовай кошцы дзён да марца мала.

І песня,
Што на момант прыдрамала,
Адчула:
Цісне столь высачыню.
І паплыла,
На Нёман павяла
Ад ступы, ад красён, ад памяла
Спякотны голас
На марознай ноце:
        Сядзела Купалка на плоце,
        Яе ўся галоўка ў залоце,
        Ды прасіла ў Бога пагоды:
        Ой, дай пагоду на ўсю ноч,
        Ой, дай сонейка на ўвесь дзень.

А казка нахінула гарлачок,
Дзе з сыру печ,
Дзе з масла лавы.
А баба з казкі
Просіць пень трухлявы:
        Вышэй, вышэй, пеньчучок,
        Бо ўжо выбег ваўчучок!

А я прашу,
Як сон забытых сноў:
Ручай гаворкі беларускай,
Булькай
У цераме спадарыні Цыбульскай
У вёсцы,
Што завуць Магільным зноў.

У альбом,

(шукаючы форму)

Няма, няма, няма,
Цябе няма са мною.
Таму й прыйшла зіма.

Была, была, была
Ты восеньскай вясною,
Вятрыстая датла.

Адна, адна, адна
Туга ўсяму віною.
А можа, не яна?

Адзін, адзін, адзін
Зарукай неспакою
Раз’юшаны ўспамін.

Калі, калі, калі
Адпушчаны табою
Зноў буду на зямлі?

Адкуль лебедзі зімой

Мароз снегавічоўну лепіць,
Завейна гладзіць бараду.
Перадыхне —
Бялее лебедзь.
Пускай, дзядуля, на ваду!

Снег ёсць, і рупнасці хапае,
Снегавічоўны ўсё няма.
Сняжыца ў вочы б’е сляпая.
Глядзіш, і скончыцца зіма.

І склыгаюць ад злосці льдзіны,
Што мыецца вада вадой.
Марозаў клопат лебядзіны
Плыве ў бязлёддзе чарадой.

* * * Аглухлай, гарбатай…

Аглухлай, гарбатай
Дарозе не выпрастаць спіну,
Бо руху няма супыну,
Як з цішай ні сватай.

Трывае надзеяй,
Што недзе за даляглядам
Зноў стане балотам, лядам
На волі,
Ды дзе ёй
Схавацца, стаіцца?
Калі на світанні, змярканні
Вядуць яе на аркане
Мястэчкі, сталіцы.

* * * Толькі коні твар свой захавалі…

Толькі коні твар свой захавалі,
Мы свой — страцілі
І знебылі.
Пахавалі шчырасць нашу ўзваллі,
Смех здзічэў наш
У глухім быллі.

Верым зорам,
Шчэрым зубы церням.
Саступаем сцежку валунам.
І надзеяй грэемся,
Што вернем
Твар,
Які Гасподзь пазычыў нам.

Ілляны абразок

Іллянішча топчуць вятры-вазакі.
Надвор’е імжу прасявае на сіце.
Завязвае клопат снапоў вузялкі
На памяць аб леце,
Аб цёплым блакіце.

Да сэрца прыхілістыя з даўніны
Ад светлых радзін
Да пахмурных хаўтураў
Бялёвы насоў
І ручнік ілляны,
З марозу,
Як гурба, каляны каптурык.

І верым,
Падзёншчыкі ўцехі зямной,
Што нам з глухаты,
З духаты,
З перастыгу
Сасновай труной
І кашуляй лляной
Аддзячыць скупое жыццё
За фатыгу.

Хоць

Галалёддзе. Слата.
Перазяблі муры.
Марната, чарната
На душы, на двары.

Хоць ты зроку даводзь,
Каб да змроку прывык,
Што забыўся Гасподзь
Светлых дзён чарнавік.

Кола

Рыгору Яўсееву

Кола круцяць
Ці само
Круціцца з адчаю.
Хіба сам сваё ярмо
Нехта прывячае!

А ні выпрастаць гарба
Гнутаму ніколі.
Радасць войкне
Ці журба
Зарыпіць у коле.

Цягне ток
Ці жарабок —
Бі паклоны долу.

У які круціцца бок —
Усё роўна колу!

* * * Сон неўмежаванае аблогі…

Сон неўмежаванае аблогі
Не пачуе дотыку былля.
Колькі ні аруць яе нарогі,
А яна цнатлівая,
Зямля.

Пасівее дзень каля парога,
Счырванее золак ад абраз,
Маладзей, глыбей
Аруць аблогу,
Толькі кожны раз —
Як першы раз.

Усплывае

Завіруха соўкі
Шуфель прытурыла.
Матылёк газоўкі
Б’ецца аднакрыла.

Мне назаўтра ўрокі
Вывучыць не спіцца.
На хвасце сарокі,
У гіля на спінцы.

Страхі ды навіны.
Шыбы — як мядзведзі.
Позірк мой наіўны
Нешта ўгледзеў недзе.

…Той зімовы вечар
З матыльком газоўкі
Усплывае золк,
Як з сярэднявечча.

Сумна

На дратах дрыжаць шпакі.
Зябнуць шыферныя дахі.
Важна ходзяць індыкі —
Местачковыя манахі.

На вясёлым скразняку
Любата матку цыбулі.
Дзень знікае неўзнаку,
Быццам пенсія ў бабулі.

Час імчыцца наўпрамець.
Вечар рады ціхай вестцы.
Пачынаеш разумець:
Стома старасцю завецца…

Звысоку

Звысоку варта паглядзець на горад,
Свой позірк адарваўшы ад зямлі,
І ўбачыць,
Як на радасць ці на гора
Быллём антэнаў дахі зараслі.

Уздрыгвае пакоша драцяная,
Павышчарбіўшы бліскавіц сярпы.
І толькі чорных вестак
Боль тупы
Іржавае цярпенне працінае.

Збіранне жалудоў

Як няма чым акалочваць грушы,
Дык збірай паціху жалуды.
Як Няклееў кажа, без булды
Праца.
Толькі клопату па вушы.

Можаш імі частаваць свіней,
Можаш любавацца жалудамі,
Можаш нанізаць каралі даме —
Бачыцца забытае мадней.

Можаш намалоць ручным млынком
І напіцца жалудовай кавы,
Каб успомніць
Даўні смак гаркавы
Кавы з некуплёным малаком.

Тым часам

З гадамі ўжо не да авацый.
З гадамі
Сабе самому падабацца
Цяжэй, чым даме.

Святло ліняе,
Свет імжыцца,
І позірк халадае.
Цяжэй
З самім сабою ўжыцца
З гадамі.

Глушэй
Знямелая знямога
Пра ўсё згадае.
Але збіраць
Сябе самога
Цяжэй, чужэй
З гадамі.

Перайманне

Жадаю лесу зялёнага лёсу,
Жадаю долу жніўнае долі,
Касе жадаю смачнага ўкосу,
Жадаю наўколлю
Вярбовага колля.
Жадаю брэху гучнага рэха,
Кары жадаю не помніць кары.

Багаслаўляў жа Сэсар Вальеха
Таго, хто цень свой
Згубіў на пажары.

Хадакі

Магільнік шэпча:
– Ідуць мерцвякі…
Глядзяць жабракі:
– Ідуць медзякі…
Смяюцца грубкі:
– Ідуць мерзлякі…
Скрыпяць вазы:
– Ідуць ездакі…
Зяхаюць харчэўні:
– Ідуць едакі…

Па-свойму ўсе хадакі —
Сваякі.
На кожнага ў іншага
Позірк такі.

Васількі

Пялёстка-ветраковы васілёк —
Вясёлы плён
Нятленнасці й нябыту.
Ў зялёным жыце
Ясны вугалёк,
З якога ўзыдзе полымя блакіту.

Гасподзь апоўдні гляне з-пад рукі
На незабытую сваю гасподу
І ўбачыць васільковыя цвікі,
Што ўкрыжавалі млявую лагоду.

Затулены вякамі
Вугалькі
Ў зялёным жыце
Космасу глухога.
Маіх азёр вушацкіх васількі,
Відаць, блакітным робяць
Позірк Бога.

* * * Учора, здаецца…

Учора, здаецца,
Дальбог жа, ўчора
Пячурка цямнелася,
Быццам пячора.
Клёцкі ў барознах
Сядзелі трывала.
Малако ў паўдзён гізавала.
Паветраны шарык рохкаў,
Пасля ў яго насыпалі гароху,
І ён бразджэў без супыну.
Шапка-вушанка
Вусата хрумстала канюшыну.
У пашчу сурочаную
Няўклюднай мяліцы
У званочках сарочку
Клалі маміны пальцы.
Бляялі кажух з рукавіцамі.
Ад соку хмялелі
Жалейкі ніцыя.

А потым —
У кіпені яблык
Назваўся кампотам.
З прораззю сала
Беконам стала.
І словы крэўныя з часам
Назваліся
Слоўнікавым запасам.
У горле песні
Радасць няспуджаная перасела.
Кожны сваё
Адгарцаваў, адбрыкаў.
Усё хутчэй перасела
З саней ды з брыкаў
У цягнікі ды машыны.
Кашулі ды кажухі
Скарацілі шляхі
У крамы ды ў магазіны.
Усё фасуецца.
Усё ў фасоне.
Прагрэс
Цераз пахілены плот пералез
Сёння.

Як сыр у масле

Я не помсціў нікому ў шаленстве,
Нават сабаку суседскага не зачапіў.
Калі й біў я каго ў маленстве,
Дык адно толькі масла біў.

І цяпер задыхаюся ва ўспаміне
І ад стомы валюся
На аерны сяннік, як цэп.
Масла біць у вузкагорлым графіне —
Гэта не тое, што рэзаць яго
І намазваць на хлеб.

Чаму графін?
Растлумачыць мушу.
Вайна дык і бойкі звяла.
А мы пасля вайны разжыліся
На графін з зялёнага шкла.
І я, калі масла ў ім біў,
Яго не любіў, як душу,
Ды калаціў, як ігрушу —
Ажно не хапала зла.

Трасеш, калоціш графін штосілы,
Здаецца, дарослы станеш,
А масла ўсё не відаць.
А голас унутраны кпіць:
«Тады была сіла,
Як маці на гаршчок насіла.
Падсмецення на патэльні
Не паспытаеш, відаць».

А ўсяго калоцяць адразу
Трасца, гарачка ды малярыя.
І ты ўжо не бачыш,
Дзе горла ў графіне, дзе дно.
Ды ўрэшце ў крупінкі збіраюцца
Вяршынкі густыя,
І тут галоўнае самае адно:

Не празяваць і выліць у час
Вязкаватую масу ў місу,
Бо імгненне — і ў горле графіна
Перасядае камяк,
І яго — хоць графін разбівай —
Не дастанеш ніяк.
Трэба паспець, як на сходах казалі,
Падвесці рысу.

А з маслам голад не страшны.
З маслам і гаўно смашна.
З маслам і зямелькі глынеш.
Прыгаворы маміны ўспомніш
І ўзмашна
Трасеш графін,
Масла б’еш, б’еш, б’еш.

Толькі б не перастарацца,
Спыніцца паспець.
І мяне, як масла, збівае праца.
Адчуваю, застаецца ледзь-ледзь…

Смех вазоў

Вальдко Калініну

Вальдко —
І цокаюць падковы,
Вальдко —
Стукочуць капыты,
Вальдко —
Інее дзень зімовы,
Вальдко —
Захакалі харты.

Увесь наш свет — вялікі табар,
І ўсе мы — трохі цыганы.
Вымольваем у сонца хабар,
У тым не чуючы віны.

Нам не зашкодзіць паганяты —
Мы па натуры лайдакі.
І нашы думкі —
Цыганяты,
Ім нешта б выпрасіць з рукі.

І ўсе цацанкі-абяцанкі
Крычаць, як рыба на пяску.
Надзеі ходзяць,
Як цыганкі,
І просяць залаціць руку.

Страсае светлякоў з цыгаркі
На росы прыцемак-хвалько.
У песню едзе рэй цыганскі?
        У цыганкі хвартух новы,
        А ў цыгана кій дубовы…
Ты чуеш смех вазоў,
Вальдко?

* * * Павук, як іншапланецянін…

Павук, як іншапланецянін,
На павуцінні за акном
Павіс.
І вечар ціха цяміць,
Хто ўніз чалом,
Хто ўгору дном?

Усё адносна ў гэтым свеце
І, думаецца, ў свеце тым.
З хвастом падпаленым
Камеце
Няма як думаць пра інтым.

Павіс павук ці павучыца?
А можа, не павіс —
Плыве
Ці проста хоча павучыцца
У нас
Хадзіць на галаве?..

* * * Ты ад маці, ты матчына…

Ты ад маці, ты матчына,
Беларуская мова.
Зорамі растлумачана
Сэрцу кожнае слова.

Ты, як раніца, шчырая,
Маеш цёплыя рукі.
І вяртаюцца выраі —
Толькі б чуць твае гукі.

Там, дзе ёсць ты, — пагодліва,
Дзе няма — там зімова.
Будзь для ўдзячных паходняю,
Беларуская мова!

Цвітуць дзьмухаўцы

Гэта Травень купіў у інкубатары
Маленькіх пісклянятак,
І нёс іх у карабку з-пад абутку,
Пабіўшы порыўку ў дзіркі,
Каб не затохліся камячкі жывыя.
Нёс у вёску, вядома,
Ды на першай прызбе прысеў
І выпусціў куранятак жаўтлявых
Папасвіцца на маладой траве.
Задрамаў Травень,
Бо дух травяны размарыў,
А піскляняткі разбегліся,
Дзе толькі льга.
Прахапіўся Травень
І да таго разгубіўся,
Ажно ўваччу пажаўцела…

Восеньскі настрой Белавежы

Дрымотнасць

Лета тлела даўгое й душнае,
І пакуль сцюжы не зараўлі,
Сонны дождж
Марасіста датушвае
Галавешкі варон на раллі.
Прычынацца лянуецца раніца,
Пазяхае,
Праспаўшы пру.
Восень хітра ў душу занураецца,
Як лісіца ў глухую нару.

Капелюшы долу!

Чолаў задумлівых гаспадары,
Капелюшы кіньце долу, панове!
Зноў Белавежа ў пулятай панёве
Восені шэпча:
— Тугу паўтары.

У Белавежы багаты пасаг.
Доўга мароз не наважыцца ў сваты.
Сыпле наўзваж маладуха дукаты
Ў цераме, мшоным
Вятрамі ў пазах.

Рэха, як заяц, імчыцца наўскач.
Стынуць сукоў ззелянелыя змеі.
Гэта бяду чарнатой разумее —
Аж надрываецца ў небе крумкач.

Мусіць доўжыцца

Ліставейны лівень Белаввежы,
Цёплы град зрудзелых жалудоў.
Зубрант вятрыстае начлежжа.
Ціхі смех няпуджаных слядоў.
Мох, расчулены баравікамі.
Мокрыя бабровыя хлуды.

Гэта мусіць доўжыцца гадамі,
Успамінам грэць у халады.

Традыцыйнае

Журавы пасуцца на балоце,
Грэюцца ў дарогу журавінамі.
А туга стаілася на ўзлёце,
Каб знікаць сваімі пуцявінамі.

Журавы падымуцца ў нябёсы
Даганяць тугу далёка ў выраі.
Восеньскі настрой перапялёсы
Зябкавата пер’е натапырвае.

У ставок вада цішэй сцякае.
А над чаратамі,
Па-над пушчаю
З туманом плыве і не сціхае —
Як пачуць —
Курлыканне скрыпучае…

Турлюй

Тураў рог
І паляўнічы рог
Ладзілі ймяніны баравіне.
Сам паганскі дух яе сцярог,
Лёгкую ў аблокаў на паміне.

Не адзін віхор
Зламаў язык,
А Турлюй не вымавіў з разгону.
На імхі
Пад закіпелы рык
Лось губляе
Галаву й карону.

Цяжка

Дзяцел ісціну даводзіць дзюбай,
Толькі пра сваё шуміць сасна.
У сасны з вясны дума адна —
Высіцца й не гнуцца перад згубай.
Беразняк
Усмешкай белазубай
Так і прасмяецца давідна.
На хвасце ў сарокі пер’іна
Пераважыць ісціну рахубай.
Біся лобам
Ці сякерай дзюбай —
Не памірыцца з маной віна.
І лясная знае даўніна —
Цяжка
Ісціну даводзіць дзюбай.

Імша

Сцішаю свой спех і з пашанай
У шуму спагады прашу.
Тут правіць
У світцы імшанай
Лясун па спакоі імшу.

У пнёўе ўпіраюцца пяты.
На шыі дарогі пятля.
Дажджамі абмыты,
Працяты
Вятрамі,
Нябожчык каля

Магілы свае спачывае.
А грукат балюе смялей.
І ў лесу душа як чужая.
Хоць ёй на смаляк усмалей.

Ад хмар хваравіта і шэра
На сэрцы ў нябёс
І ў вачах.
Не хоча паганская вера
Са сценьмі
Згасаць у карчах…

Памяці Валянціна Ждановіча

Ты вёў свой рызыкоўны торг з нябытам —
Хацеў даўжэй пакінуць на зямлі
Жывых і тых, што ціха адышлі
Ды засталіся быць святлом адбітым.
Жыццё радзейшым, смерць гусцейшым сітам
Прасейвае чаго, каго, калі.
Тваіх вачэй турботныя чмялі
Спалохана віталіся з блакітам.

Сяброў усмешкі і зласліўцаў кпіны —
Ты ўсё ў сябе прымаў, як вечны дол,
Абавязкова за людзей павінны.
Ды хто прыспешыў твой жалобны стол?
Чаму ж ён не адвёў абвіў змяіны,
Рахманы, як і сам ты, твой анёл?

Знаёмае

Чарсцьвяды. Чаравэчча.
Завыдрана. Павулле.
І вечар горбіць плечы
У дажджавой затуле.

Палын нудзьгуе горка.
Дыміць туман ядлова.
І скача,
Як вавёрка,
На вусны з вуснаў слова.

Начуе золь па шатах.
Па некім каня плача.
Вушача —
Мой пачатак,
І мой канец —
Вушача!

Залачу далонь

Я сцяжыне далонь залачу
Жаўталісцем
З бяроз Беразвечча.
Я з табою сустрэцца хачу
Ў варажбітна заснежаны вечар.
Каб ад шпаркай хады
Халады
Чырванеліся шчокамі ў белі.
Каб аж да Беразвечча сляды
Учарнелі.
Ад бяды.

* * * Бацька хату «ў пальчыкі» рубіў…

Бацька хату «ў пальчыкі» рубіў,
Мама капу ткала,
Ткала «ў дымкі».
Бацька сына песціў і любіў.
Я трапляў з абдымкаў у абдымкі.

Бацька на Вялікадня зубіў
Яйка —
Выбіраў мацак найсамы.
Бацька сына,
Бацьку сын згубіў,
І застаўся я ды смутак мамы.

Пад настрой
Мой лёс лагодны быў —
Дождж нязолкі слаў,
Пярун нягрымкі.
Трапіць
Ласку я сабе набыў
Да зямлі ў апошнія абдымкі.

Цямнее

Хутчэй цямнее вечар шчыры.
Нарыў цярпення нарывае.
І нерастуюць пасажыры
У перапоўненым трамваі.

Няпэўны снег

Дзеці гурбіну лепяць
З няпэўнага снегу
І валяюць яе
Па траве, па сцяжыне.
Да бакоў жаўталіст
Наліпае з разбегу,
Быццам сум на душу
Па сваім на чужыне.

Снег няпэўны растане,
І, напэўна, атава
Да марозу адскочыць.
Ліст зялёны не стане,
Жоўты, ён не сагрэе
Камячыну ласкава,
Як і ліст ад цябе,
Што вяшчуе растанне.

Прымхі

Так раўнаваць,
Каб слепнуць ад святла,
Маланка толькі можа
Не памалу…
Каго ж так
Навальніца пракляла,
Што свечкаю
Бярозу заламала?

Звыканне

Кашары,
Пахне кажух ваўкамі,
Ваўкам
Кажушына пахне кашараю.
І вока
Бачыць сябе звыкае,
І страх
Даганяе бяду паджарую.
Яліна
Бароніць сябе сукамі,
І цемра
Мажнее гадзінаю шараю.

Да гадзінніка

Гадзіннік мой,
Доля роўная ў нас:
Ісці не цішачы ход,
Як свой, лічыць
Пазычаны час,
Пакуль не сыдзе завод.

Гучней
Малаточкам сваім грукачы,
Нябачным, па забыцці.
Цікуюць з пляча начы
Крумкачы
За намі, а нам ісці.

Ты стаў спыняцца,
Стаміў душу,
А я стараюся йсці.
Не дужа спяшайся паказваць,
Прашу,
Гадзіну поснай куцці.

Яшчэ

Акраец хлеба,
Шклянка малака.
Хлеб у руцэ,
А малако ў кішэні.
Натоўп штурхае злёгку юнака.
Трамвай грукоча нешта ў суцяшэнне.
Забыцца не паспеў, як хлеб расце,
Як сырадой смяецца ў белай пене й
Туман пацягваецца ў духаце.

Амаль яшчэ ў ізрэбнай светлаце
Звыкаецца з сабой
Магчымы геній…

Шаблон

Горад вецер падмёў,
Смецце ў кучах адзіных
Ад панельных дамоў
Да панельных бландзінак.

Уздых уздагон

Няма ў жыцці пабочных ці старонніх,
Верш Панчанкаў,
Нібы адчаю ўздых:
«Пара забыць вясёлых, спрытных, стройных,
Не сніць ніколі любак маладых…»

Не скажаш сэрцу, біцца ці не біцца,
Сабе не загадаеш знелюдзець.
Як на вясёлых сумнаму забыцца,
На стройных як пагляду не глядзець?

Як адарваць ад губ сваіх жа кубак,
Як заглушыць крыві свае званы.

І маладых чаротаспінных любак
Хоць будзеш сніць,
Пакуль прыходзяць сны.

Urbi et orbi

I

Горад — тая зямля,
Якую пазбавілі
Лесу, рэчкі, поля.

Горад — тая зямля,
Якую ўтаймоўваюць
Жалезам, асфальтам, каменем.

Горад — тая зямля,
Якую падахвоцілі
Даганяць небасхіл.

А небасхіл там,
Дзе лес, поле, рэчка
Яшчэ на волі.

II

Пад’езды ў цёплых воллях, як страх,
Пераварваюць чуткаў дыету.
Спрабуе акрэсліцца Млечны Шлях,
Як вуліца запыленая Сусвету.

III

Снег толькі-толькі выпаў
І на ляту
З халоднай прагай выпіў
Гаркоту, чарнату.

Снег прыглушыў вітрыны,
Смех у двары,
І ягадаў рабіны
Нерастаптаны страх.

Закот гарыць крывава —
Да знебыцця,
І палазня крывая,
Як лінія жыцця.

IV

Цемра хрыпне
Злоўленай варонаю,
Горад ціхне,
Быццам бохан надламаты.
І самотнеюць
Безабаронныя
Вуліцы,
Дзяўчаты,
Тэлефоны-аўтаматы.

V

Ціха ад піўняка да турмы.
Шчокі горада ветрам паголены.
Як хранічныя алкаголікі,
Закадзіраваны дамы.

VI

Гораду сняцца
І негарадскія сны —
Загарадныя,
Прыгарадныя
І з даўніны —
Местачковыя,
Пулятыя, стракатыя,
Як палотны мастачковыя;
І вясковыя,
Васковыя,
Кужэльныя й шарачковыя,
Дзе гнецца маладзік
Над стрэхамі,
А маладзіца
Над лехамі
Урачкоўвае.
Ноч думкі скаромныя
Параскоўвае,
Ды «Хуткая дапамога»
Ад болю завойкае.
Збялеецца дасвецце
За вокнамі,
Як малако парашковае.

VII

Захацелася urbi
Пакачацца ў гурбе,
Абцерусіцца,
Абеларусіцца.
Дзе конь качаецца,
Там поўсць астанецца,
Дзе слова заручаецца,
Там кігіча чаіца.

Зажадалася orbi
Пабыць у торбе
Ды патупаць па ворбе.
Дзе слова ступіць па раллі,
Там ходзяць з песні жураўлі.

Гораду й свету
Доўгія леты!

Зноў пра паэзію

Кабета надумала піва варыць
(Ад мамы помню показку гэтую),
І будзе да хмелю яна гаварыць:
— Сто год
Хай твой род і зімуе й летуе!
Ты ў піва за кума,
Чубаты мой хмелю,
Дарадца застолля адзіны.
З цябе ж і вяселле,
З цябе ж і пахмелле,
Ігрышчы, гульбішчы, радзіны.

А хмель паварушвае кутасамі,
А кутасы ў рукі просяцца самі.
Кабета ўзлезла на дуб
І гала
На піва хмель
З асалодай ірвала.
Ды не ўтрымалася,
Рухнула з дуба.
І ўсё кабеце стала нялюба.
І хмель хвалёны,
Яшчэ зялёны,
Аж пажаўцеў,
Як пачуў праклёны:

— Ты звадыяш,
Зелянейшы ад змея,
Твой дух адно што чмурыць умее.
З цябе блазенства,
З цябе шаленства,
З цябе махлярства,
З цябе курвенства…

Шпарчэй падганяю
Радкоў чараду маю
І зноў пра паэзію
Сумна думаю.

* * * Паэма, закончаная толькі што…

Паэма, закончаная толькі што,
Толькі, нібы дзяўчына, з якой быў
Толькі што блізкі:
І вочы сыплюць яшчэ
Бессаромныя ўзбліскі,
І цела перасмыкаюць яшчэ
Нецярплівыя колькі.

* * * Чайнік з забінтаванм носам…

Чайнік з забінтаванм носам
Разлівае зялёны чай.
Пацвяліць завейны адчай
Замігцелася белым восам.

Сырадойна дымяцца горы.
Снег няўпэўнена растае.
І з нагоды
Лагоды тае
Чай дыміцца ў зялёным гуморы.

Тут, як з сябрам,
Сустрэўшыся з лёсам,
З вышынёй яго заручай.
Хай смяецца бяседы ручай
Душным краскам,
Скрушным нябёсам.

Разлівае зялёны чай
Чайнік з забінтаваным носам.

* * * Замчышча — як бульбяная яма…

Замчышча — як бульбяная яма.
Уздрыгвае Касплі халодная свечка.
На магазіне «Прадукты» аб’ява:
«Прадаецца маладая авечка».

У далечы глуха, як у сычоўні.
Берагі пагойдваюцца аблачынна.
Палошча бялізну,
Стоячы ў чоўне,
На сярэдзіне плыні жанчына.

Мужчына човен вяслом трымае.
І сушыць хвост на карме сабака.
У слядах дажывае
Вада дажджавая.
Сагрэцца не можа ніяк імжака.

Дзягай маланкі
Хмару не перапсюрыш.
Не хмурыцца неба стараецца шчыра.
Па бульбянішчы
Дыбае ў ботах Сураж.

Суравейна.
Самнасамна.
Сыра.

* * * Як з небасхілу маладзік…

Памяці

Якава Абрамавіча Серпера

Як з небасхілу маладзік,
З крывіцкіх местаў і мястэчкаў,
Не распачаўшы
З лёсам спрэчкаў,
Калі
Яўрэйскі профіль знік?

Мне не хапае дружбака,
Суседа, лекара, дарадцы.
Бяседа стала папярхацца,
Як п’яніца ад першака.

Без коміна няўтульна хатцы,
А небу —
Без маладзіка…

Восень паспела

І здасца, журыцца няма прычыны.
Хлапчо,
Ці анёлак з цёплага раю
Кусае мёд з адломка вашчыны,
Нібы на губным гармоніку грае.
Лісцё не апала —
Яшчэ не паспела —
А восень абласавацца паспела.

* * * Трамвайшчык…

Трамвайшчык
Голасам адсырэлым
Аб’яўляе:
— Трамвай на возера йдзе…
Калючым дротам дажджу
Дзялянку горада
Угароджвае восень.

Пасля

У памяць пастановай не ўвайсці,
І гнеў людскі
Гранітам не зацерці.
Як сумна ўзносяць помнік
Пры жыцці,
Дык зносяць з веласялосцю
Пасля смерці.

Ужо

Нахабна зіркне малады,
Як сам ты
З тых гадоў забытых,
Дзе ў роспытах і перапытах
Іне задумваўся тады,
Што й на цябе калісці так
Зірне юнак,
Як на старэчу.
Ну вось, і прычакаў сустрэчу!
Хвалі, жабрак,
Сваю галечу,
Дзе ззяе золатам мядзяк.

Ты па інерцыі адно
Смыліш яшчэ
Ў цяперльца служкай,
А час цябе
Жарынкай-дзьмушкай
Здзімае, як і ўсіх,
На дно.

Хачу сустрэцца

Урэшце ўсё сатрэцца,
Патухне медзяком.
На схіле год сустрэцца
З забытым юнаком,
З чубатым і насатым,
Няўклюдным, вінаватым —

Хачу сустрэцца ціха,
Сам-насам памаўчаць,
Адыдуць гнеў і ліха.
А ўсё наноў пачаць.

Захочацца сустрэчы.
І палец качарга
Загне ў гарачай печы,
І выць па-чалавечы
Пачне туга.

Хачу на быстрай рэчцы
З самім сабой сустрэцца,
Зноў сынам называцца,
Рунець, красаваць, налівацца…

* * * Чыстыя ад гаманы й маны